మారుతున్న పశ్చిమ ఆసియా రాజకీయాల మధ్య భారత్ వ్యూహాత్మక సమీక్షను ఎదుర్కొంటోంది

పశ్చిమ ఆసియాలో కూటములు, భద్రతా విధానాలు తరానికి ఒకసారి మారే రీతిలో పునర్వ్యవస్థీకరణ జరుగుతుండటంతో, ఆ ప్రాంతంలో భారత్ ఉనికి క్రమంగా బలహీనపడుతున్నట్లు కనిపిస్తోంది. దశాబ్దం క్రితం ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ సౌదీ అరేబియా అత్యున్నత పౌర పురస్కారమైన 'కింగ్ అబ్దుల్ అజీజ్ మెడల్'ను అందుకున్నారు. ఇది ఇరు దేశాల మధ్య మరింత బలపడుతున్న బంధానికి ప్రతీకగా నిలిచింది. కానీ నేడు ఆ క్షణం గతం తాలూకు జ్ఞాపకంలా అనిపిస్తోంది. మారుతున్న భౌగోళిక రాజకీయ ప్రవాహాలకు అనుగుణంగా ప్రాంతీయ శక్తులు తమ పొత్తులను సరిచూసుకుంటున్న తరుణంలో.. బలహీనపడుతున్న భాగస్వామ్యాల నుంచి తగ్గిన దౌత్యపరమైన నిమగ్నత వరకు పలు రంగాలలో భారత్ వ్యూహాత్మక ప్రభావం తగ్గిపోయిందని విశ్లేషకులు పేర్కొంటున్నారు (The Hindu).

ఈ ప్రాంతంలో జరుగుతున్న మార్పులకు భద్రతా విధానాల పునర్నిర్మాణం, రాజకీయ విభేదాలే ప్రధాన కారణం. 2021లో ఇజ్రాయెల్, అమెరికా, యూఏఈలతో కూడిన 'I2U2' గ్రూపులో భారత్ చేరింది. ఉమ్మడి పెట్టుబడులు, సహకారానికి ఇది ఒక వేదికగా మారుతుందని ప్రచారం జరిగింది. ఇక 2024 నాటికి ఇరాన్ వ్యూహాత్మక చాబహార్ ఓడరేవును భారత్‌కు లీజుకు ఇచ్చింది. దీనివల్ల మధ్య ఆసియాకు ద్వారాలు తెరుచుకున్నట్లయింది. అయితే ఈ మైలురాళ్ళు స్థిరమైన ప్రయోజనాన్ని చేకూర్చలేకపోయాయి. I2U2 ఫ్రేమ్‌వర్క్ ఆశించిన స్థాయిలో ఉపయోగపడలేదు. మరోవైపు పాకిస్థాన్‌లోని చైనా మద్దతు ఉన్న గ్వాదర్ ఓడరేవుకు వ్యూహాత్మక ప్రతిఘటనగా మారాల్సిన చాబహార్ సామర్థ్యం.. తగిన పెట్టుబడులు లేకపోవడం, అధికారిక జాప్యం కారణంగా కుంటుపడింది. మరోవైపు, ప్రాంతీయ శక్తులు ఇతర గ్లోబల్ పవర్‌లతో ఎక్కువగా జతకడుతుండటంతో, భారత్ తన ప్రాధాన్యాన్ని నిలుపుకోవడానికి పాట్లు పడాల్సి వస్తోంది (The Hindu).

భారత్ తరఫున స్పష్టమైన వ్యూహం కొరవడటం ఇప్పుడు ఆందోళన కలిగిస్తున్న అంశంగా మారింది. న్యూఢిల్లీ ఆశయాలకు, క్షేత్రస్థాయి అమలుకు మధ్య పొంతన కుదరడం లేదని దౌత్య పరిశీలకులు ఎత్తిచూపుతున్నారు. మధ్య ఆసియా దేశాలతో భారత్ చారిత్రాత్మకంగా సంబంధాలను సమతుల్యం చేసుకుంటూ వస్తోంది - ఇజ్రాయెల్, పాలస్తీనా, సౌదీ అరేబియా, ఇరాన్‌లతో సంబంధాలను బ్యాలెన్స్ చేసింది - కానీ ప్రస్తుత పరిస్థితుల్లో మరింత స్పష్టమైన ప్రాధాన్యాలు అవసరం. ఒకప్పుడు కీలకమైన భాగస్వామిగా ఉన్న యూఏఈ.. తన భాగస్వామ్యాలను విస్తరించుకుంటూ పాకిస్థాన్, చైనాలతో మరింత దగ్గరి సంబంధాలు కొనసాగిస్తోంది. చాబహార్ ఒప్పందం ఉన్నప్పటికీ, ఇరాన్ రష్యా, టర్కీలతో సంబంధాలను బలోపేతం చేసుకుంటూ భారత ప్రయోజనాలను పక్కన పెడుతోంది. బహుపాక్షిక వేదికలపై కూడా పశ్చిమ ఆసియా సమస్యలపై భారత్ గొంతు మందగించింది. దీనివల్ల ఇంధన భద్రత, వలసదారుల పరంగా కీలకమైన ఈ ప్రాంతంలో భవిష్యత్తు పరిణామాలను ప్రభావితం చేసే దాని సామర్థ్యంపై ప్రశ్నలు తలెత్తుతున్నాయి (The Hindu).

భారత్‌కు పశ్చిమ ఆసియా ప్రాముఖ్యత ఎంత ఉందో వేరే చెప్పనక్కర్లేదు. దేశానికి అవసరమైన చమురు దిగుమతుల్లో 40 శాతానికి పైగా ఈ ప్రాంతం నుంచే వస్తాయి. దాదాపు 8 మిలియన్ల మంది ప్రవాస భారతీయులు ఇక్కడ నివసిస్తున్నారు. అంతేకాకుండా సముద్ర మార్గాల వాణిజ్యానికి ఇది కూడలిగా ఉంది. భారత్ ఉనికి బలహీనపడితే.. బెల్ట్ అండ్ రోడ్ వంటి కార్యక్రమాల ద్వారా తన ఆర్థిక, దౌత్య ప్రభావాన్ని దూకుడుగా విస్తరిస్తున్న చైనా వంటి ప్రత్యర్థులకు ఆ ప్రభావం దక్కే ప్రమాదం ఉంది. అలాగే పాకిస్థాన్ ప్రాంతీయ పొత్తులను ఎదుర్కోవడంలో లేదా ఉగ్రవాదం, అస్థిరతకు సంబంధించిన భద్రతా ముప్పులను పరిష్కరించడంలో భారత్ సామర్థ్యాన్ని ఇది క్లిష్టతరం చేస్తుంది (The Hindu).

న్యూఢిల్లీ ఈ ధోరణిని తిప్పికొట్టగలదా అనేది ప్రస్తుతం అనిశ్చితిగా ఉంది. ఆర్థిక దౌత్యం, మౌలిక వసతుల అభివృద్ధి, బహుపాక్షిక నిమగ్నతపై తిరిగి దృష్టి పెట్టడం ద్వారా భారత్ తన స్థానాన్ని పునరుద్ధరించుకోవచ్చని కొందరు నిపుణులు వాదిస్తున్నారు. పరిమిత రక్షణ ఎగుమతులు, బ్యూరోక్రాటిక్ జాప్యం, విదేశాంగ విధాన ప్రాధాన్యతలలో పోటీ వంటి నిర్మాణపరమైన సవాళ్ల కారణంగా తక్షణ మార్పు అసాధ్యమని మరికొందరు పేర్కొంటున్నారు. ఈ ప్రాంతం కొత్త వ్యవస్థ వైపు వేగంగా మారుతున్న తరుణంలో, భారత్ ఆశయాలకు, దాని సామర్థ్యాలకు మధ్య ఉన్న అంతరం గతంలో ఎన్నడూ లేనంత స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది (The Hindu).