स्पेसएक्सचे स्टारशिप प्रथमच कक्षेत पोहोचले, मात्र उड्डाण अपेक्षेआधीच संपले

मानवाच्या इतिहासातील सर्वात मोठे आणि सर्वाधिक शक्तिशाली रॉकेट असलेल्या स्पेसएक्सच्या स्टारशिपने रविवार, 27 सप्टेंबर 2026 रोजी प्रथमच कक्षेत यशस्वी झेप घेतली. टेक्सासमधील बोका चिका येथील स्टारबेस फॅसिलिटीवरून हे रॉकेट लाँच करण्यात आले. पूर्णपणे पुन्हा वापरता येण्याजोग्या (रिएबल) या लाँच सिस्टीमसाठी कक्षेत पोहोचणे हा एक अत्यंत महत्त्वाचा टप्पा ठरला आहे. चंद्रावर मानवाला पुन्हा पाठवण्याच्या नासाच्या (NASA) आर्टेमिस प्रोग्रामसाठी आणि मंगळ मोहिमेवरील स्पेसएक्सच्या दूरगामी उद्दिष्टांसाठी ही सिस्टीम अत्यंत महत्त्वाची आहे. मात्र, हिंदी महासागरावरून खाली उतरताना (डिसेंट फेजमध्ये) हे वाहन नष्ट झाल्याने, उड्डाण नियोजित वेळेपेक्षा आधीच संपले आणि चाचणीची सर्व उद्दिष्टे पूर्ण होऊ शकली नाहीत. यापूर्वीच्या अनेक चाचण्यांमध्ये रॉकेटचा स्फोट झाला होता किंवा ते कक्षेत पोहोचू शकले नव्हते. त्यामुळे, उड्डाणाचा अंत अपेक्षेआधी झाला असला तरीही, कक्षेत पोहोचण्याचे यश हे एक मोठे पाऊल मानले जात आहे.
टेक्सासमधील बोका चिका येथील स्पेसएक्सच्या स्टारबेस फॅसिलिटीवरून झेपावल्यानंतर, स्पेसएक्सचे स्टारशिप वाहन सोमवारी प्रथमच कक्षेत पोहोचले. मानवाच्या इतिहासातील सर्वात मोठ्या आणि शक्तिशाली रॉकेटच्या विकासातील हा एक अत्यंत महत्त्वाचा टप्पा ठरला आहे (The Hindu). काळ्या आणि पांढऱ्या रंगाची ही लाँच सिस्टीम तब्बल 120 मीटरपेक्षा जास्त उंच असून, धुराच्या दाट थारातून तिने आपल्या 14 व्या टेस्ट फ्लाईटमध्ये झेप घेतली. ही एक अत्यंत महत्त्वाकांक्षी मोहीम होती, जी साधारण दहा तास चालणार होती आणि यामध्ये 26 नेक्स्ट-जेनेरेशन स्टारलिंक सॅटेलाइट्स तैनात करण्याचे नियोजन होते (The Hindu).
उड्डाणानंतर साधारण 26 मिनिटांनी, अप्पर स्टेज हा सुपर हेवी फर्स्ट-स्टेज बूस्टरपासून वेगळा झाला आणि त्याने कक्षेत प्रवेश केला. सुरक्षेचा उपाय म्हणून, हे अंतराळयान सुरुवातीला सबऑर्बिटल ट्रॅजेक्टोरीवर सोपवण्यात आले होते; मात्र विचारविनिमय केल्यानंतर लाँच टीमने सेकंद बर्न करत या वाहनाला पृथ्वीपासून साधारण 275 किलोमीटर उंचीवरील स्थिर वर्तुळाकार कक्षेत पोहोचवले. यासाठी ताशी तब्बल 28,000 किलोमीटर वेगाची गरज होती (The Hindu). कंट्रोल रूममध्ये एकच जल्लोष झाला आणि लाँच टीममधील एका सदस्याने घोषणा केली, "स्टारशिप कक्षेत पोहोचले आहे." त्यानंतर काही मिनिटांतच सॅटेलाइट्स तैनात करण्याची प्रक्रिया सुरू झाली (The Hindu).
यापूर्वीच्या सर्व चाचण्या या कमी आव्हानात्मक असणाऱ्या सबऑर्बिटल ट्रॅजेक्टोरीवर घेण्यात आल्या होत्या, ज्यांचा शेवट स्फोटांमध्ये झाला होता—ज्यात कॅरिबियन समुद्रावर रॉकेटचे तुकडे होण्याच्या घटनांचाही समावेश होता (The Hindu). या मोहिमेत, स्टेज वेगळा झाल्यानंतर काही वेळातच सुपर हेवी बूस्टर मेक्सिकोच्या आखातात कोसळला, तर अप्पर स्टेज आपल्या नियोजित कक्षीय उद्दिष्टांच्या दिशेने पुढे जात राहिला. जॉर्जटाउन युनिव्हर्सिटीच्या सेंटर फॉर सेक्युरिटी अँड इमर्जिंग टेक्नॉलॉजीच्या वरिष्ठ विश्लेषक कॅथलीन कर्ली यांनी लाँचिंगपूर्वी सांगितले होते की, कक्षेत पोहोचण्यासाठी लागणारे सेकंड बर्न हे "सर्वात कठीण काम" आहे, कारण यात वाहनाला अत्यंत गुंतागुंतीचे बल आणि गुरुत्वाकर्षण बदलांचा सामना करावा लागतो (The Hindu).
कक्षेत यशस्वी प्रवेश झाल्यानंतरही, हिंदी महासागरावरून खाली उतरताना (डिसेंट फेजमध्ये) हे वाहन नष्ट झाले आणि उड्डाण अपेक्षेआधीच संपले, ज्यामुळे चाचणीचे संपूर्ण प्रोफाइल पूर्ण होऊ शकले नाही (AP India). या मोहिमेत पॅसिफिक महासागरात उतरण्यापूर्वी अप्पर स्टेजने पृथ्वीभोवती सहा फेऱ्या माराव्यात असे नियोजन होते. स्पेसएक्स या कक्षीय यशाला विकासाच्या एका "रोमांचक नव्या टप्प्याची" सुरुवात मानत आहे. यामध्ये कक्षेतच इंधन भरण्याच्या क्षमतेची प्रात्यक्षिके दाखवली जातील. मानवाला चंद्रावर परत नेण्याच्या नासाच्या आर्टेमिस प्रोग्रामसाठी आणि मंगळावरील कंपनीच्या दीर्घकालीन महत्त्वाकांसाठी ही क्षमता अत्यंत आवश्यक आहे (The Hindu).
AP India·The Hindu