एअर इंडियाच्या फ्लाईट AI 2379 च्या घटनेचे 'गंभीर घटना' (सिरिअस इन्सिडेंट) म्हणून वर्गीकरण

4 ऑगस्ट 2026 रोजी फुकेतहून दिल्लीला निघालेल्या एअर इंडियाच्या फ्लाईट AI 2379 मध्ये केबिनचा दाब अचानक कमी झाला आणि विमानाची उंची अनपेक्षितपणे बदलली, ज्यामुळे 20 हून अधिक प्रवासी आणि क्रू मेंबर जखमी झाले (The Hindu, Google News India). सुरुवातीला या घटनेला "टर्ब्युलन्सची घटना" मानले गेले होते, परंतु प्राथमिक डेटामधून एअरबस A320N विमानातील यंत्रणेत तांत्रिक बिघाड झाल्याचे समोर आल्यानंतर नियामकांनी (रेग्युलेटर्स) या घटनेचे "गंभीर घटना" असे पुनर्वरर्गिकीकरण केले, ज्यामुळे अनेक यंत्रणांमार्फत या प्रकरणाची चौकशी सुरू करण्यात आली आहे. भारताची डायरेक्टर जनरल ऑफ सिव्हिल एव्हिएशन (DGCA), एअरक्राफ्ट अ‍ॅक्सिडेंट इन्व्हेस्टिगेशन ब्युरो, फ्रान्सची BEA आणि एअरबसचे तंत्रज्ञ यांच्या सहभागाने सुरू असलेल्या या तपासात, हायड्रॉलिक सिस्टीममधील फॉल्ट वॉर्निंग्स, एलिव्हेटर फ्लाईट-कंट्रोलमधील बिघाड, ऑटोपायलट डिस्कनेक्ट होणे आणि आणीबाणीच्या आपत्कालीन एक्झिट डोअरचे चुकीचे इंडिकेटर या सर्व बाबींची तपासणी केली जात आहे (The Hindu).

विमानात 137 प्रवासी आणि आठ क्रू मेंबर होते, ज्यांना उड्डाणादरम्यान अशा अस्वाभाविक परिस्थितीचा सामना करावा लागला ज्यामुळे अनेक अलार्म वाजू लागले. एअरबसच्या तांत्रिक डेटानुसार, विमानाची यंत्रणा हायड्रॉलिक फ्लुइड गळती, एलिव्हेटरमधील दोष आणि इंजिन अँटी-आइस वॉर्निंग दर्शवत होती, ज्यामुळे क्रू मेंबर्सना विमान स्थिर ठेवण्यात अडचणी आल्या (The Hindu). डीजीसीएने मेंटेनन्स लॉग आणि पायलटने घेतलेल्या निर्णयांचा सविस्तर आढावा घेण्याचे आदेश दिले आहेत. हे तांत्रिक बिघाड स्वतंत्र होते की व्यापक समस्येचा भाग होते, यावर तज्ज्ञांचे लक्ष केंद्रित आहे. विमानाला धोका निर्माण करणाऱ्या आणि तात्काळ नियामक हस्तक्षेपाची गरज असलेल्या घटनांना "गंभीर घटना" म्हटले जाते, त्यामुळे या पुनर्वरर्गिकीकरणामुळे घटनेचे गांभीर्य स्पष्ट होते.

तांत्रिक चौकशीसोबतच, या घटनेमुळे क्रू मेंबर्सच्या आरोग्य आणि सुरक्षा नियमांमधील त्रुटी देखील उजेडात आल्या आहेत. विमान लँड झाल्यानंतर मुख्य पायलटची (पायलट-इन-कमांड) टॉक्सिकॉलॉजी तपासणी केली असता त्यात सायकोएक्टिव्ह पदार्थांचे अंश आढळले. त्यामुळे टाटा ग्रुप आणि सिंगापूर एअरलाइन्सचे जॉइंट व्हेंचर असलेल्या एअर इंडियाने क्रू मेंबर्ससाठी "कोणतेही पदार्थ किंवा प्रिस्क्रिप्शनशिवाय घेतलेली औषधे" तपासण्यासाठी अनिवार्य चाचण्या सुरू केल्या आहेत (The Hindu). भारताच्या सिव्हिल एव्हिएशन रिक्वायरमेंट्स् (CAR) अंतर्गत सध्याच्या नियमांमध्ये ब्रेथनायझरद्वारे दारूची चाचणी घेण्यावर भर दिला जातो, परंतु सायकोएक्टिव्ह पदार्थांसाठी कोणतेही प्रमाणित नियम नाहीत. त्याऐवजी रँडम किंवा उड्डाणानंतरच्या चाचण्या आणि त्यानुसार शिस्तभंगाची कारवाई केली जाते (The Hindu). भारताचा एव्हिएशन सेक्टर जसजसा विस्तारत आहे आणि क्रू मेंबर्समध्ये ताणतणाव वाढत असल्याच्या तक्रारी येत आहेत, तसतशी ही तफावत चिंतेची ठरत आहे.

डीजीसीएचे मेडिकल सर्क्युलर क्र. 02 (2021) ओव्हर-द-काउंटर औषधे आणि स्वतःच्या मनाने औषधोपचार (self-medication) करण्यामुळे मानसिक व शारीरिक क्षमतांवर (cognitive and psychomotor impairments) होणाऱ्या परिणामांविषयी सावध करते. मंगळुरू (2010) आणि कोझिकोड (2020) मधील जीवघेण्या अपघातांचा दाखला देत, पायलटचा चुकीचा निर्णय कसा आपत्तीकडे नेऊ शकतो हे त्यात नमूद केले आहे (The Hindu). रिपोर्टमध्ये नमूद केलेल्या आंतरराष्ट्रीय अभ्यासामध्ये असे दिसून आले आहे की अगदी कमी प्रमाणात क्षमता कमी झाली तरी प्रतिक्रिया देण्याचा वेग (reaction times), निर्णयक्षमता आणि समन्वय बिघडू शकतो, जे उड्डाण सुरक्षेमध्ये अत्यंत महत्त्वाचे घटक आहेत. एअर इंडियाने सुधारित चाचण्या सुरू केल्या असतानाच, भारताच्या वाढत्या एअरलाईन नेटवर्कमध्ये त्याचे पालन सुनिश्चित करण्यासाठी, सायकोएक्टिव्ह पदार्थांच्या चाचण्या दारूच्या चाचण्यांप्रमाणेच प्रमाणित कराव्यात यासाठी नियामकांवर दबाव आहे.

तज्ज्ञ विमानाचे ब्लॅक बॉक्स आणि मेंटेनन्स रेकॉर्डमधील डेटाचे विश्लेषण करत असताना, 4 ऑगस्टच्या घटनेत तांत्रिक बिघाड आणि मानवी चुका (human factors) यांच्यात नेमका काय संबंध होता, याबाबत प्रश्न कायम आहेत. डीजीसीएने तपास पूर्ण करण्यासाठी अद्याप कोणतीही डेडलाइन निश्चित केलेली नाही, जरी एअरबसच्या प्राथमिक निष्कर्षांवरून या तांत्रिक बिघाडात डिझाइनमधील त्रुटी की मेंटेनन्सच्या चुका कारणीभूत होत्या हे स्पष्ट होईल अशी अपेक्षा आहे. सध्यातरी, ही घटना विमान सुरक्षेच्या बाबतीत तांत्रिक विश्वासार्हता आणि मानवी सतर्कता यांच्यातील नाजूक समतोलाची आठवण करून देते.