ఆర్టీఐ సెకండ్ అప్పీళ్ల పరిష్కారానికి 45 రోజుల డెడ్‌లైన్‌ విధించిన పాట్నా హైకోర్టు

ఆర్టీఐ (RTI) చట్టం కింద దాఖలయ్యే సెకండ్ అప్పీళ్ల విషయంలో నెలకొన్న దీర్ఘకాలిక జాప్యానికి చెక్ పెట్టేందుకు బిహార్‌లోని అన్ని అథారిటీలను వాటిని 45 రోజుల్లోగా పరిష్కరించాలని పాట్నా హైకోర్టు నిన్న ఆదేశించింది. ఆదివారం జారీ చేసిన ఈ ఆర్డర్ ప్రకారం.. పౌరులకు సకాలంలో సమాచారం అందేలా అప్పీలేట్ అథారిటీలు ఈ అప్పీళ్లకు అత్యధామ ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలని నిర్దేశించినట్లు ది ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్ రిపోర్ట్ చేసింది.

ప్రభుత్వ అథారిటీల నుంచి సమాచారం రాకపోయినా, లేదా వచ్చిన స్పందన సంతృప్తికరంగా లేకపోయినా దరఖాస్తుదారులు ఆర్టీఐ చట్టం కింద సెకండ్ అప్పీళ్లు ఫైల్ చేస్తుంటారు. ఈ అప్పీళ్లను త్వరగా పరిష్కరించాలని చట్టం చెబుతున్నప్పటికీ, అధికారుల అలసత్వం వల్ల నెలలు, సంవత్సరాల తరబడి ఆలస్యం అవుతోంది. భారతదేశ పారదర్శకతా వ్యవస్థలో మరింత వేగం తీసుకురావడానికి, కఠినమైన కాలపరిమితిని అమలు చేయడానికి కోర్టు ఈ ఆదేశాలు జారీ చేసింది.

2005లో అమల్లోకి వచ్చిన ఆర్టీఐ చట్టం.. ప్రభుత్వ శాఖల నుంచి సమాచారం పొందే హక్కును పౌరులకు కల్పించడం ద్వారా పాలనలో జవాబుదారీతనాన్ని పెంచుతోంది. అయితే, వ్యవస్థాగత జాప్యం, ముఖ్యంగా అప్పీళ్ల దశలో ఎదురవుతున్న ఆలస్యం దీని ప్రభావాన్ని తగ్గిస్తోంది. ఈ సమస్యలను పరిష్కరించే దిశగా పాట్నా హైకోర్టు ఆదేశాలు జారీ చేయడం గమనార్హం. చట్టం మరింత సజావుగా అమలయ్యేలా ఇతర హైకోర్టులు, సెంట్రల్ ఇన్ఫర్మేషన్ కమిషన్ కూడా గతంలో ఇలాంటి చర్యలనే చేపట్టాయి.

ఇప్పటికే పెండింగ్‌లో ఉన్న లేదా ఈ ఆర్డర్ వెలువడిన తర్వాత ఫైల్ చేసే అన్ని సెకండ్ అప్పీళ్లకు ఈ 45 రోజుల డెడ్‌లైన్ వర్తిస్తుంది. సకాలంలో పరిష్కారం లభించేలా అలాంటి కేసులను ప్రయారిటీ ఇవ్వాలని అధికారులను ఆదేశించారు. ఈ ఆదేశాలు ప్రత్యేకంగా బిహార్‌కే వర్తించినప్పటికీ.. ఇతర రాష్ట్రాల్లో కూడా ఇలాంటి చర్యలకే ఇది ఒక ఉదాహరణగా నిలుస్తుంది. ఆర్టీఐ ప్రక్రియలను సులభతరం చేసేందుకు గతంలో చేసిన ప్రయత్నాలు తగిన మౌలిక సదుపాయాలు లేదా శిక్షణ లేకపోవడం వల్ల కొన్నిసార్లు విఫలమయ్యాయి కాబట్టి, నిరంతర పర్యవేక్షణ, వనరుల కేటాయింపు చాలా ముఖ్యమని నిపుణులు పేర్కొంటున్నారు.

ఈ ఆదేశాల వల్ల ఆలస్యం ఏమేరకు తగ్గుతుందనేది కాలమే సమాధానం చెప్పాలి. కఠినమైన కాలపరిమితి ఉండటం వల్ల వ్యవస్థపై ప్రజల నమ్మకం పెరుగుతుందని ఆర్టీఐ చట్టం వాదిదారులు స్వాగతించారు. అయితే, అప్పీలేట్ అథారిటీల్లో సిబ్బంది కొరత, అన్ని ప్రాంతాల్లో ఒకే రకమైన అమలు లేకపోవడం వంటి సవాళ్లు ఈ ఆదేశాల ప్రభావాన్ని పరీక్షించవచ్చు. ఇప్పటివరకు నిబంధనలు పాటించని వారిపై ఎలాంటి చర్యలు ఉంటాయనే దానిపై స్పష్టమైన మెకానిజం ఏదీ ప్రకటించలేదు, దీంతో అమలులో కొన్ని సందిగ్ధతలు ఉండే అవకాశం ఉంది.

పారదర్శకత ఆశయాలను, అధికార యంత్రాంగం వాస్తవ పరిస్థితులను సమన్వయం చేయడంలో ఎదురవుతున్న సవాళ్లను పాట్నా హైకోర్టు జోక్యం స్పష్టం చేస్తోంది. ఈ 45 రోజుల డెడ్‌లైన్ జవాబుదారీతనం వైపు ఒక అడుగు అయినప్పటికీ, దీని విజయం మాత్రం న్యాయ, పరిపాలనా, సివిల్ సొసైటీ వర్గాల ఉమ్మడి కృషిపైనే ఆధారపడి ఉంటుంది.