వందేమాతర వివాదం రాజకీయ ప్రభావంపై విశ్లేషణ

మధ్యప్రదేశ్ పాఠశాలల్లో వందేమాతరాలాపనపై జరుగుతున్న వివాదం కాంగ్రెస్ పార్టీకి ఒక కీలకమైన, రాజకీయంగా తీవ్ర ప్రభావం చూపే మలుపుగా మారుతుందా అని ప్రశ్నిస్తూ ఆదివారం 'ది ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్' ఒక విశ్లేషణను ప్రచురించింది. భారతీయ రాజకీయాలను మార్చేసిన 1986 నాటి షా బానో ఉదంతాన్ని దీనికి ఉదాహరణగా చూపింది. 'వందేమాతర వివాదం కాంగ్రెస్‌కు షా బానో క్షణాలా?' (Is ‘Vande Mataram’ controversy a Shah Bano moment for Congress?) అనే శీర్షికతో వచ్చిన ఈ కథనం.. అధికార భారతీయ జనతా పార్టీ (BJP) ఈ అంశాన్ని జాతీయవాదానికి పరీక్షగా ఎలా మలుస్తోందో వివరిస్తుంది. అదే సమయంలో మైనారిటీ బుజ్జగింపునకు తలొగ్గిందనే విమర్శలను కాంగ్రెస్ నేతృత్వంలోని రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఎలా ఎదుర్కొంటోందో ప్రస్తావించింది (The Hindu).

మధ్యప్రదేశ్‌లోని బీజేపీ ప్రభుత్వం ప్రతి నెలా మొదటి సోమవారం పాఠశాల విద్యార్థులు వందేమాతరం ఆలపించాలని తప్పనిసరి చేస్తూ ఆదేశాలు జారీ చేయడంతో ఈ వివాదం చెలరేగింది. ఇది వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛను హరించేలా ఉందని, మైనారిటీ వర్గాలను టార్గెట్ చేస్తోందని విమర్శకులు వాదిస్తున్నారు. రాష్ట్రంలో కూటమి ప్రభుత్వానికి నేతృత్వం వహిస్తున్న కాంగ్రెస్ పార్టీ మొదట ఈ ఆదేశాలను వ్యతిరేకించినప్పటికీ, ఒత్తిడి తట్టుకోలేక తర్వాత అంగీకరించింది. ఇది పార్టీలో అంతర్గత అసమ్మతికి, ప్రజా వ్యతిరేకతకు దారితీసింది. నాలుగు దశాబ్దాల క్రితం షా బానో కేసుకు సంబంధించి కాంగ్రెస్ అనుసరించిన వైఖరినే ఇది పోలివుందని ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్ పేర్కొంది. నాటి సంప్రదాయవాదులను శాంతింపజేసేందుకు ముస్లిం మహిళలకు భృతి హక్కు కల్పిస్తూ సుప్రీంకోర్టు ఇచ్చిన తీర్పును ఆ పార్టీ తిరగరాసింది. ఇది చివరికి సెక్యులర్ ఓటర్లను దూరం చేసింది. సిద్ధాంతాలను, ఎన్నికల రాజకీయ అవసరాలను బ్యాలెన్స్ చేయడంలో కాంగ్రెస్ పడుతున్న ఇబ్బందిని ఈ రెండు ఉదంతాలు ప్రతిబింబిస్తున్నాయని కథనం విశ్లేషించింది (The Hindu).

ఈ విశ్లేషణకు చారిత్రక నేపథ్యం చాలా ముఖ్యం. ముస్లిం మహిళల (విడాకుల హక్కుల పరిరక్షణ) చట్టం, 1986 రూపకల్పనకు దారితీసిన షా బానో కేసు.. కాంగ్రెస్ సెక్యులర్ ప్రతిష్టను దెబ్బతీసిన కీలక మలుపుగా విస్తృతంగా పరిగణించబడుతుంది. హిందూ మెజారిటీ రాష్ట్రాల్లో ఆ పార్టీ పతన వేగాన్ని ఇది పెంచింది. అదేవిధంగా, వందేమాతరం చర్చ జాతీయవాదం, గుర్తింపు, మైనారిటీ హక్కులపై రగులుతున్న వాదనలకు కేంద్ర బిందువుగా మారింది. కాంగ్రెస్ పార్టీ "జాతీయ గర్వాన్ని దెబ్బతీస్తోందని", "ఒక నిర్దిష్ట వర్గానికి కొమ్ముకాస్తోందని" రాష్ట్ర బీజేపీ నేతలు ఆరోపిస్తూ ఈ అంశాన్ని ఆయుధంగా మలుచుకున్నారని కథనం హైలైట్ చేసింది. అదే సమయంలో, సామాజిక సామరస్యాన్ని కాపాడుకోవడానికి తాము చేసిన రాజీ ఇదేనని కాంగ్రెస్ నేతలు తమ వైఖరిని సమర్థించుకుంటున్నారు (The Hindu).

కాంగ్రెస్ అవలంబిస్తున్న ఈ ఆచితూచి వ్యవహరించే ధోరణి.. పార్టీ సిద్ధాంతాలపై మరింత అస్పష్టతను పెంచే ప్రమాదం ఉందని ఈ కథనంలో పేర్కొన్న నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు. రాజకీయ విశ్లేషకులు డాక్టర్ అశుతోష్ వర్షేనీ మాట్లాడుతూ.. "వందేమాతరం వంటి ప్రతీకాత్మక అంశాలపై స్పష్టమైన వైఖరిని వ్యక్తపరచడంలో పార్టీ విఫలమవడం.. మెజారిటీ వాద రాజకీయాలు పెరుగుతున్న తరుణంలో తన సెక్యులర్ వారసత్వాన్ని, ప్రస్తుత పరిస్థితులను సమన్వయం చేసుకోవడంలో ఆ పార్టీ ఎదుర్కొంటున్న విస్తృత సంక్షోభాన్ని ప్రతిబింబిస్తోంది" అని పేర్కొన్నారు. పెరుగుతున్న రాజకీయ ధ్రువీకరణ మధ్య "దేశ వ్యతిరేకి" ముద్ర పడకుండా మైనారిటీ హక్కులను ఎలా కాపాడుకోవాలో తెలియక సతమతమవుతున్న కాంగ్రెస్ అంతర్గత మెమోలను కూడా ఈ కథనం ప్రస్తావించింది (The Hindu).

ఈ వివాదం వల్ల ఎన్నికలపై దీర్ఘకాలిక ప్రభావం ఉంటుందా లేదా అనేది ఇంకా తేలాల్సి ఉంది. రాబోయే రాష్ట్ర ఎన్నికల సన్నాహాల్లో భాగంగా బీజేపీ ఇప్పటికే ఈ అంశంపై ప్రచారం ప్రారంభించగా, కాంగ్రెస్ స్పందన మాత్రం చెల్లాచెదురుగా ఉంది. "బలవంతపు జాతీయవాదం" అని తాము పిలిచే దానికి వ్యతిరేకంగా మరింత గట్టిగా నిలబడాలని కొందరు నాయకులు వాదిస్తుండగా, హిందూ ఓటర్లను కోల్పోకుండా ఉండేందుకు బీజేపీ వాదనతో సర్దుకుపోవాలని మరికొందరు కోరుతున్నారు. రాబోయే నెలల్లో దీని పూర్తి ప్రభావం బయటపడవచ్చునని, అయితే ఇలాంటి వివాదాలను సమర్థవంతంగా ఎదుర్కోవడంలో పార్టీ విఫలమైతే అది షా బానో ఉదంతం చేసిన దీర్ఘకాలిక నష్టాన్ని తలపించేలా ఉంటుందని ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్ అభిప్రాయపడింది (The Hindu).