'ಕಿರೋಚ್' ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರಿಂದ ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರ ರಾಜೀನಾಮೆಗೆ ಆಗ್ರಹ

'ಕಿರೋಚ್' ಚಳವಳಿಯು ಯಾವುದೇ ಅಂಚಿಗೆ ಸರಿದ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಆಕ್ರೋಶವಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ತಿರುಚುವಿಕೆ ನಡೆಸಿ ಅರ್ಹ ನಾಗರಿಕರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಚುನಾವಣಾ ನೋಂದಣಿಯಿಂದ ಕೈಬಿಟ್ಟಿರುವುದರ ವಿರುದ್ಧ ನವದೆಹಲಿ ಮತ್ತು ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಒಕ್ಕೂಟಗಳು ಹಾಗೂ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು ಎತ್ತಿರುವ ಅತ್ಯಗತ್ಯ ಧ್ವನಿಯಾಗಿದೆ (AP India, Google News India, Reuters India). ಹೆಸರುಗಳು ಯಾವುದೇ ಮುನ್ಸೂಚನೆಯಿಲ್ಲದೆ ಅಥವಾ ಆಡಿಟ್ ಜಾಡಿಲ್ಲದೆ ಹೇಗೆ ಮಾಯವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರಿಸಲು ವಿಫಲವಾಗಿರುವ ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿರುವ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಹೊಣೆಯನ್ನು ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತ ಗ್ಯಾನೇಶ್ ಕುಮಾರ್ ನೇರವಾಗಿ ಹೊರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಚುನಾವಣಾ ಹಕ್ಕಿನ ರಕ್ಷಕನೇ ಅದನ್ನು ಮೊಟಕುಗೊಳಿಸುವ ಸಾಧನವಾದಾಗ, ಅವರ ರಾಜೀನಾಮೆಗೆ ಆಗ್ರಹಿಸುವುದೊಂದೇ ಸರಿಯಾದ ಮತ್ತು ತಕ್ಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ.

ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿ ತಿರುಚಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಆರೋಪಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ 'ಕಿರೋಚ್' ಚಳವಳಿಯು ರಾಜೀನಾಮೆಗೆ ಆಗ್ರಹಿಸುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ, ಚುನಾವಣಾ ಪಟ್ಟಿಗಳ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಶಾಸಕಾಂಗ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಹೊರಗೆ ಆಯೋಗವು ವರ್ತಿಸಿದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನಿದರ್ಶನವನ್ನು ಅದು ನೀಡಿಲ್ಲ. ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು 1950ರ ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿ ಕಾಯ್ದೆ ಮತ್ತು 1960ರ ಚುನಾವಣಾ ನಡವಳಿಕೆಗಳ (Registration of Electors Rules) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ನಿಯಮಿತ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ, ನಕಲಿ ಅಥವಾ ಅನರ್ಹ ನಮೂದುಗಳ ತೆಗೆದುಹಾಕುವಿಕೆ ಹಾಗೂ ಯಾವುದೇ ಹೆಸರನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಮೊದಲು ಶಾಸನಬದ್ಧ ಆಕ್ಷೇಪಣೆ ಮತ್ತು ವಿಚಾರಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. "ಯಾವುದೇ ಮುನ್ಸೂಚನೆ ಅಥವಾ ಆಡಿಟ್ ಜಾಡಿಲ್ಲದೆ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗಿದೆ" ಎಂಬ ಆರೋಪಗಳು ಕಾನೂನಿನ ಅವಶ್ಯಕತೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿವೆ. ಯಾವುದೇ ಹೆಸರು ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಮುನ್ನ ಫಾರ್ಮ್ 7 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನೋಟಿಸ್ ನೀಡುವುದು ಮತ್ತು ಮಾತನಾಡಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುವುದು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ವಿರುದ್ಧ ಜಿಲ್ಲಾ ಚುನಾವಣಾ ಅಧಿಕಾರಿ ಹಾಗೂ ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಅಧಿಕಾರಿಗೆ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಪರಿಷ್ಕರಣಾ ಚಕ್ರವು 1950ರಿಂದ ಪ್ರತಿ ಚುನಾವಣಾ ಚಕ್ರದಲ್ಲೂ ಅನುಸರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿರುವ ಅದೇ ಪಾರದರ್ಶಕ, ನಿಯಮಬದ್ಧ ವಿಧಾನವನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸಿದೆ ಎಂದು ಆಯೋಗವು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಯಾವುದೇ ನೊಂದ ಮತದಾರರು ಫಾರ್ಮ್ 6 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಹಕ್ಕು ಅಥವಾ ಫಾರ್ಮ್ 7 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಆಕ್ಷೇಪಣೆಯನ್ನು ಯಾವುದೇ ನಿಗದಿತ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸಲ್ಲಿಸುವಂತೆ ಆಯೋಗವು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದೆ. ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರ ರಾಜೀನಾಮೆಯು, ನಿಖರವಾಗಿ ಇಂತಹದೇ ಒತ್ತಡಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿರಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾದ ಸಾವಿಧಾನಿಕ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ರಾಜಕೀಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಯಾವುದೇ ಪ್ರತಿಭಟನೆ — ಅದು ಎಷ್ಟೇ ಆಧಾರರಹಿತವಾಗಿದ್ದರೂ — ಸ್ವಾಯತ್ತ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರನ್ನು ಹುದ್ದೆಯಿಂದ ಕೆಳಗಿಳಿಯುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಬಹುದು ಎಂಬ ಕೆಟ್ಟ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ಇದು ಮುನ್ನುಡಿ ಬರೆಯುತ್ತದೆ.

ಆಯುಕ್ತರು ಸರಿಯಾದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಪುರಾವೆಯಾಗಿ ಫಾರ್ಮ್ 7 ನೋಟಿಸ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಶಾಸನಬದ್ಧ ವಿಚಾರಣೆಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ, ಆ ನೋಟಿಸ್‌ಗಳನ್ನೇ ಎಂದಿಗೂ ತಲುಪಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ತಪ್ಪು ವಿಳಾಸಗಳಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರ ಮೂಲ ಆರೋಪವಾಗಿದೆ. ಇದು ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಹೆಸರು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಸಾವಿರಾರು ಜನರಿಗೆ "ಮಾತನಾಡಲು ಸಿಗಬೇಕಿದ್ದ ಅವಕಾಶ"ವನ್ನು ಭ್ರಮೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದೆ (AP India, Google News India, Reuters India, Reuters India). ನಿಯಮಾವಳಿಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವುದರಿಂದ, ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಆ ನಿಯಮಾವಳಿಯನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಆರೋಪಕ್ಕೆ ಉತ್ತರವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಎಷ್ಟು ಫಾರ್ಮ್ 7 ನೋಟಿಸ್‌ಗಳು ತಲುಪಿವೆ ಮತ್ತು ಎಷ್ಟು ವಿಳಾಸ ತಲುಪದೆ ವಾಪಸ್ ಬಂದಿವೆ ಎಂಬ ಒಟ್ಟು ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಆಯೋಗವು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿಲ್ಲ. ಅಥವಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ನಿಜಕ್ಕೂ ಶುದ್ಧವಾಗಿದ್ದರೆ ವಿವಾದವನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ಇತ್ಯರ್ಥಪಡಿಸಬಹುದಾದ ತನ್ನ ಡಿಲೀಷನ್ ಲಾಗ್‌ಗಳನ್ನು (deletion logs) ಸ್ವತಂತ್ರ ಆಡಿಟ್‌ಗಾಗಿ ಅದು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿಲ್ಲ. ನವದೆಹಲಿ ಮತ್ತು ಮುಂಬೈನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಒಕ್ಕೂಟಗಳು ಹಾಗೂ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ರಾಜಕೀಯಗೊಳಿಸುವುದನ್ನಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಆ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿವೆ.

ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯು, ತಾವು ಹಿಂದೆ ಕಡೆಗಣಿಸಿದ್ದ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ "ಯಾವುದೇ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಇಲ್ಲ" ಎನ್ನುವ ಆರೋಪದಿಂದ ಈಗ "ದೋಷಪೂರಿತ ಅನುಷ್ಠಾನ" ಎಂಬ ಆರೋಪಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿದೆ. ಆದರೂ ಫಾರ್ಮ್ 7 ನೋಟಿಸ್‌ಗಳನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ತಲುಪಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ ಎಂಬ ತಮ್ಮ ದೂರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ನಂಬಲಾರ್ಹ ಸಾಕ್ಷ್ಯವನ್ನು – ಅಂದರೆ ಸ್ಯಾಂಪಲ್ ಸೈಜ್, ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದ ಡೇಟಾ ಅಥವಾ ಆಡಿಟ್ ರಿಪೋರ್ಟ್ ಅನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ. ಎಲೆಕ್ಷನ್ ಕಮಿಷನ್‌ನ ಡಿಲೀಷನ್ ಲಾಗ್‌ಗಳನ್ನು ಎಲೆಕ್ಟೋರಲ್ ರಿಜಿಸ್ಟ್ರೇಷನ್ ಆಫೀಸರ್ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ರಿಜಿಸ್ಟ್ರೇಷನ್ ಆಫ್ ಎಲೆಕ್ಟರ್ಸ್ ರೂಲ್ಸ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ನಾಗರಿಕರು ಪರಿಶೀಲನೆಗಾಗಿ ಇದನ್ನು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಪಡೆಯಬಹುದು. ತಪ್ಪಿಹೋದ ನೋಟಿಸ್‌ಗೆ ಪರಿಹಾರವೆಂದರೆ ಫಾರ್ಮ್ 6 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ಲೈಮ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಸಲ್ಲಿಸುವುದು. ಇದನ್ನು ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸಿದ ಸೆಂಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಲ್ಲಿಸುವಂತೆ ಕಮಿಷನ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಮತದಾರರಿಗೆ ಮನವಿ ಮಾಡಿದೆ. ದೂರುದಾರರು ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ತಿದ್ದು、ಡಿ ಕ್ರಮವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳದೆ ಹಾಗೆಯೇ ಬಿಟ್ಟಿರುವಾಗ, ಕೇವಲ ಒಂದು ರಿವಿಷನ್ ಸೈಕಲ್‌ನಲ್ಲಿನ ಪರಿಶೀಲಿಸದ ಅನುಷ್ಠಾನದ ದೂರುಗಳಿಗಾಗಿ ಚೀಫ್ ಎಲೆಕ್ಷನ್ ಕಮಿಷನರ್ ರಾಜೀನಾಮೆಗೆ ಆಗ್ರಹಿಸುವುದು, ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕುಂದುಕೊರತೆಯನ್ನು ಸಾವಿಧಾನಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನಂತೆ ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ನವದೆಹಲಿ ಮತ್ತು ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ಈಗ ಮೆರವಣಿಗೆ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಒಕ್ಕೂಟಗಳು ಮತ್ತು ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಯಾವುದೇ ಕಡೆಯ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಪ್ರತಿರೋಧಿಸಲು ಕಮಿಷನ್‌ಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುವ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಇದು ಧಕ್ಕೆ ತರುತ್ತದೆ.

ವೋಟರ್ ರೋಲ್ ರಿವಿಷನ್‌ಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ ಮತ್ತು ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರು ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಷನ್ ಕಮಿಷನ್ ಇಬ್ಬರೂ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಆ ಡಿಲೀಷನ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸಲಾದ ನೋಟಿಸ್-ಮತ್ತು-ವಿಚಾರಣೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಅನುಸರಿಸಲಾಗಿದೆಯೇ ಎಂಬುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಅವರಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯವಿದೆ. ಫಾರ್ಮ್ 7 ನೋಟಿಸ್‌ಗಳನ್ನು ತಲುಪಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ತಪ್ಪು ವಿಳಾಸಗಳಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದರಿಂದ ವಿಚಾರಣೆಗಳು ಕೇವಲ ನಾಮಮಾತ್ರವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರು ಆರೋಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಕಮಿಷನ್ ಮಾತ್ರ, ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಪಾಲಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಡಿಲೀಷನ್ ಲಾಗ್‌ಗಳು ಪರಿಶೀಲನೆಗೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಅದು ಒಟ್ಟು ಡೆಲಿವರಿ ಡೇಟಾವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿಲ್ಲ. ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ವಿಫಲವಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುವ ಅಥವಾ ತಳ್ಳಿಹಾಕುವ ನೋಟಿಸ್-ಡೆಲಿವರಿ ಮತ್ತು ಡಿಲೀಷನ್ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಕಮಿಷನ್ ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆಯೇ ಎಂಬುವುದೇ ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿದೆ.