ಉತ್ತರಾಖಂಡ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಚಮೋಲಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಸೇನೆಯ ನಡುವೆ ಸಂಘರ್ಷ
ಉತ್ತರಾಖಂಡದಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿರುವ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ ಕುರಿತು ಚಮೋಲಿ ಜಿಲ್ಲಾ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯ ನಡುವೆ ವಿವಾದ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ. ಲಭ್ಯವಿರುವ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿವರಗಳು ಹಾಗೂ ಸಮಯದ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನೂ ದೃಢೀಕರಣಗೊಂಡಿಲ್ಲ. ಭೂಬಳಕೆ ಅಥವಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಅನುಮತಿ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಿವಿಲ್ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಸೇನಾ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ನಡುವೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಜಟಾಪಟಿಯನ್ನು ಈ ಘಟನೆ ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
ಚಮೋಲಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಯಾವುದೇ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ತಡೆಯೊಡ್ಡುತ್ತಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ದುರ್ಬಲ ಹಿಮಾಲಯನ್ ಪರಿಸರವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ತಮ್ಮ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಸ್ಥಳವು ಭೂಕುಸಿತದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಪಾಯವಿರುವ ವಲಯದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಜನಸಂದಣಿಯನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಜಿಲ್ಲಾ ಆಡಳಿತ ಎಚ್ಚರಿಸಿದೆ. ರಾಜ್ಯ ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ (State Disaster Management Authority) ಸ್ವಂತ ಅಪಾಯಕಾರಿ ನಕ್ಷೆಗಳೂ (hazard maps) ಇದನ್ನೇ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತವೆ. ಕಂದಾಯ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಗಳಿಂದ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಪಡೆಯಬೇಕಾದ ನಿರಾಕ್ಷೇಪಣಾ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಗಳನ್ನು (NOC) ಪಡೆಯದೆ ಮುಂದುವರಿಯಲು ಸೇನೆ ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಿರುವುದು, ಜೋಶಿಮಠದಂತಹ ಮತ್ತೊಂದು ಭೂಕುಸಿತ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟನ್ನು ತಡೆಯಲು ರೂಪಿಸಲಾದ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್ ಗಳ್ಳನ್ನೇ ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ. BNSS ಸೆಕ್ಷನ್ 163 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಭೆ ಸೇರುವುದನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಿ ಆಡಳಿತವು ನಿಷೇಧಾಜ್ಞೆ ಹೊರಡಿಸಿದಾಗ, ಅದು ಸೇನೆಯನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸದೆ ಕೇವಲ ದಿನನಿತ್ಯದ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸುವರ್ಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಚಲಾಯಿಸಿದ್ದಷ್ಟೇ. ಜಿಲ್ಲಾ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಕಚೇರಿಯಿಂದ ಪದೇ ಪದೇ ಲಿಖಿತ ಮನವಿಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದರೂ, ಸಂಘಟಕರು ಯಾವುದೇ ರಚನಾತ್ಮಕ ಸುರಕ್ಷತಾ ಆಡಿಟ್ ಅಥವಾ ಜನಸಂದಣಿ ನಿರ್ವಹಣಾ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದೇ ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದೆ.
ಚಮೋಲಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಇದನ್ನು ಸುರಕ್ಷತಾ ವಿವಾದ ಎಂದು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ, ವಾರಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಜಿಲ್ಲಾ ಕಂದಾಯ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ತಂಡಗಳೊಂದಿಗೆ ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ ನಡೆಯಲಿರುವ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸೇನೆ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ. ವೇದಿಕೆ, ವಿದ್ಯುತ್ ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಿಬಿರಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ನಂತರವೇ BNSS ಸೆಕ್ಷನ್ 163 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಹಠಾತ್ ನಿಷೇಧಾಜ್ಞೆ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ನಿರಾಕ್ಷೇಪಣಾ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಗಳನ್ನು ತತ್ವಬದ್ಧವಾಗಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ ಅಥವಾ ದಿನನಿತ್ಯದ ಅನುಮೋದನೆಗೆ ಬಾಕಿ ಇವೆ ವಿನಃ ತಿರಸ್ಕರಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸೇನೆ ಹೇಳಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಹಿಂದಿನ ದಿನದವರೆಗೆ ಯಾವುದೇ ರಚನಾತ್ಮಕ ಸುರಕ್ಷತಾ ಆಡಿಟ್ ಅಗತ್ಯತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಜಿಲ್ಲಾ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಕಚೇರಿಯಿಂದ ಯಾವುದೇ ಸಂವಹನ ನಡೆಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಯೋಜನಾ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಎಂದಿಗೂ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸದ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಕೊನೆಯ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಬಹು-ಏಜೆನ್ಸಿಗಳ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವುದು ಸುರಕ್ಷತಾ ಕ್ರಮವಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವೈಫಲ್ಯವಾಗಿದೆ.
ವಾರಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಜಂಟಿ ಸ್ಥಳ ಪರಿಶೀಲನೆ ನಡೆದಿದೆ ಎಂದು ಸೇನೆ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ, ರಚನಾತ್ಮಕ ಸುರಕ್ಷತಾ ಆಡಿಟ್ ಮತ್ತು ಜನಸಂದಣಿ ನಿರ್ವಹಣಾ ಯೋಜನೆ ಕೋರಿ ಮಾಡಿದ ಪುನರಾವರ್ತಿತ ಲಿಖಿತ ವಿನಂತಿಗಳಿಗೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಹಿಂದಿನ ದಿನದವರೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಉತ್ತರ ಬಂದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಜಿಲ್ಲಾ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಕಚೇರಿ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ. ಪರಿಶೀಲನೆಗಳು ನಿಜಕ್ಕೂ ಜಂಟಿಯಾಗಿಯೇ ನಡೆದಿದ್ದರೆ, ಸುರಕ್ಷತಾ ಆಡಿಟ್ ಅನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸದಿರುವುದು ಸಂಘಟಕರ ವೈಫಲ್ಯವೇ ಹೊರತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಅಚ್ಚರಿಯಲ್ಲ. ಕಂದಾಯ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಗಳಿಂದ ಕಡ್ಡಾಯವಾದ ನಿರಾಕ್ಷೇಪಣಾ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಗಳನ್ನು (NOC) ಒದಗಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಂಘಟಕರು ವಿಫಲರಾದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ BNSS ಸೆಕ್ಷನ್ 163 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಿಷೇಧಾಜ್ಞೆ ಹೊರಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಎನ್ಒಸಿಗಳನ್ನು ಈಗ ಸೇನೆಯೇ "ತತ್ವಬದ್ಧವಾಗಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ ಅಥವಾ ದಿನನಿತ್ಯದ ಅನುಮೋದನೆಗೆ ಬಾಕಿ ಇವೆ" ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಅಂತಿಮ ಎನ್ಒಸಿಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಮುನ್ನವೇ ವೇದಿಕೆ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವುದರಿಂದ ಯಾವುದೇ ಹಕ್ಕನ್ನು ಪಡೆದಂತಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ರಾಜ್ಯ ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಅಪಾಯಕಾರಿ ನಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಭೂಕುಸಿತದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಪಾಯವಿರುವ ವಲಯವೆಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಪಾಯವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.
ಸ್ಥಳವನ್ನು ವಾರಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಸ್ವಂತ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಯೇ ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೂ, ಎನ್ಒಸಿಗಳು ಸಿಗುವ ವಿಶ್ವಾಸದಿಂದ ಸೇನೆಯು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ, ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಹನ್ನೊಂದನೇ ಗಂಟೆಯಲ್ಲಿ ರಚನಾತ್ಮಕ ಸುರಕ್ಷತಾ ಆಡಿಟ್ ಅಗತ್ಯತೆಯ ವಿಷಯವನ್ನು ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ತಂದಿದ್ದಾರೆ. ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ಆಡಿಟ್ ಕಡ್ಡಾಯ ಎಂದು ಅಪಾಯಕಾರಿ ನಕ್ಷೆಗಳು ಸೂಚಿಸಿದ್ದರೆ, ಜಂಟಿ ಸರ್ವೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೇ ಆ ಷರತ್ತನ್ನು ತಿಳಿಸಬೇಕಿತ್ತೇ ಹೊರತು, ವೇದಿಕೆ ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಿಬಿರಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಸಿದ್ಧವಾದಾಗ ಅದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಬಳಸಬಾರದಿತ್ತು. ಯೋಜನಾ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಎಂದಿಗೂ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸದ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ನೀಡಿ ಕೊನೆಯ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಬಹು-ಏಜೆನ್ಸಿಗಳ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿರುವುದು ಸುರಕ್ಷತಾ ಕ್ರಮವಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವೈಫಲ್ಯ ಎಂಬ ಸೇನೆಯ ಆರೋಪವು ಈಗಲೂ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ.
ಚಮೋಲಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಸೇನೆಯು, ಭೂಕುಸಿತದ ತೀವ್ರ ಅಪಾಯವಿರುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ ಒಂದನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲು ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಹಾಗೂ ವಾರಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಜಂಟಿ ಸರ್ವೇ ನಡೆಸಲಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಮೊದಲು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಪಡೆಯಬೇಕಾದ ನಿರಾಕ್ಷೇಪಣಾ ಪತ್ರಗಳು (NOC) ಹಾಗೂ ರಚನಾತ್ಮಕ ಸುರಕ್ಷತಾ ಆಡಿಟ್ ಅಂತಿಮಗೊಂಡಿದ್ದವೇ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಮನವಿ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತೇ ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಎರಡೂ ಕಡೆಯವರಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯವಿದೆ. ಕಂದಾಯ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಗಳಿಂದ ಅಂತಿಮ NOC ಪಡೆಯದೆ ಸೇನೆಯು ಮುಂದುವರಿದಿದೆ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷತಾ ಆಡಿಟ್ ಹಾಗೂ ಜನಸಂದಣಿ ನಿರ್ವಹಣಾ ಯೋಜನೆ ಕೋರಿ ಮಾಡಿದ ಪುನರಾವರ್ತಿತ ಲಿಖಿತ ಮನವಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿದೆ ಎಂದು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಬಿಎನ್‌ಎಸ್‌ನ (BNSS) ಸೆಕ್ಷನ್ 163 ರಡಿ ನಿಷೇಧಾಜ್ಞೆ ಹೊರಡಿಸಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಆದರೆ ಸೇನೆಯು ಇದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದ್ದು, ತತ್ವಬದ್ಧವಾಗಿ NOC ಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ಅನುಮೋದನೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದವು ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಹಿಂದಿನ ದಿನದವರೆಗೆ ಆಡಿಟ್ ಅಗತ್ಯತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತಮಗೆ ತಿಳಿಸಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿರುವ ಸೇನೆ, ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ರದ್ದತಿಯು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವೈಫಲ್ಯ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದೆ. ಜಿಲ್ಲಾ ಆಡಳಿತದ ಕೊನೆ ಕ್ಷಣದ ಈ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪವು ಅತ್ಯಾವಶ್ಯಕ ಸುರಕ್ಷತಾ ಕ್ರಮವೇ ಅಥವಾ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಿದ್ದ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ವ್ಯರ್ಥ ಮಾಡಿದ ಯೋಜನಾ ವೈಫಲ್ಯವೇ ಎಂಬುದು ಈಗಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿದೆ.
Chamoli officials and the Army agree a music festival was planned for a site in a high-risk landslide zone and that joint surveys occurred weeks ago, but they disagree on whether mandatory no-objection certificates and a structural safety audit were finalized or even requested before infrastructure was built. Officials say the Army proceeded without final NOCs from revenue and forest departments and ignored repeated written requests for a safety audit and crowd-management plan, prompting a prohibitory order under Section 163 BNSS. The Army counters that NOCs were granted in principle or pending routine endorsement and that the audit requirement was never communicated until the eve of the event, calling the cancellation an administrative failure. The load-bearing question is whether the district administration’s last-minute intervention was a necessary safety enforcement or a planning breakdown that wasted committed resources.
Chamoli officials and the Army are in a dispute over a Uttarakhand music festival.
Indian Express
Indian Express