ಗಾಂಧೀಜಿಯವರು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದಿನವನ್ನು ಕಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ ಕಳೆಯಲು ಕಾರಣವೇನು?

1947ರ ಆಗಸ್ಟ್ 15ರಂದು ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಜನಸ್ತೋಮವು ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಆಚರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಹಿಂದೂಗಳು ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಮರ ನಡುವೆ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ನೆಲೆಗೊಳಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರು ಆ ದಿನವನ್ನು ಕೋಮು ಹಿಂಸಾಚಾರದಿಂದ ತತ್ತರಿಸಿದ್ದ ಕಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ ಕಳೆದರು. ಪ್ರಧಾನಿ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರೂ ಅವರು ಕೆಂಪು ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ತ್ರಿವರ್ಣ ಧ್ವಜವನ್ನು ಹಾರಿಸಿ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಗಾಂಧೀಜಿಯವರು ನಗರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ನಿವಾಸವಾಗಿದ್ದ 6B ಜನ್‌ಪಥ್‌ನ (ಈಗ ಹೌಜ್ ಖಾಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ) ಕಿರಿದಾದ ಕೊಠಡಿಯಲ್ಲಿ, ಸ್ವಯಂಸೇವಕರು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ಮುಖಂಡರೊಂದಿಗೆ ಈ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕ್ಷಣವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರು (Indian Express).

ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದ ಕಲ್ಕತ್ತಾ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿನ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಮು ಸಂಘರ್ಷದ ತಾಣವಾಗಿತ್ತು. ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್ ಕರೆ ನೀಡಿದ್ದ 'ನೇರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ದಿನ'ದಿಂದ (Direct Action Day) ಭುಗಿಲೆದ್ದ 1946ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ನ ಗಲಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಜನರು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅಸಂಖ್ಯಾತರು ನಿರಾಶ್ರಿತರಾಗಿದ್ದರು. 1947ರ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಈ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆ ಮುಂದುವರಿದಿತ್ತು. "ಶಾಂತಿ ಮರುಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗುವವರೆಗೆ" ಅಲ್ಲಿಯೇ ಇರುವುದಾಗಿ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರು 1947ರ ಜೂನ್ 27ರಂದು ನಗರಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿದ್ದರು. ಮುಂದಿನ ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ರತಿದಿನ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಸಭೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿ, ಹಿಂದೂ ಹಾಗೂ ಮುಸ್ಲಿಂ ಮುಖಂಡರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ, ಗಲಭೆ ಪೀಡಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿ ಮೈತ್ರಿ ಸಾಧಿಸುವಂತೆ ಮನವಿ ಮಾಡಿದರು. ಆಗಸ್ಟ್ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ವೇಳೆಗೆ, ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಹಿಂಸಾಚಾರಗಳು ಮುಂದುವರಿದಿದ್ದರೂ, ಅವರ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯು ಉದ್ವಿಗ್ನತೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿತ್ತು (Indian Express).

ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದಿನದಂದು ಕಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿಯುವ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ನಿರ್ಧಾರವು, ಆಚರಣೆಗಿಂತ ಒಗ್ಗಟ್ಟಿಗೆ ಅವರು ನೀಡಿದ ಆದ್ಯತೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿತ್ತು. ನಗರದಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಧ್ವಜಾರೋಹಣ ಸಮಾರಂಭಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದ ಅವರು, "ನನ್ನ ಹಿಂದೂ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಹೋದರರು ಪರಸ್ಪರ ಕತ್ತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವಾಗ ನನಗೆ ಸಂಭ್ರಮಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ" ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದರು. ಬದಲಿಗೆ ಅವರು ಅ ದಿನದಂದು ಸಣ್ಣ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿ, ಕೋಮು ಸೌಹಾರ್ದತೆ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಐಕ್ಯತೆಯ ಅಗತ್ಯತೆಯನ್ನು ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿದರು. ಅಂದು ಮುಂಜಾನೆ ಬರೆದ ಪತ್ರವೊಂದರಲ್ಲಿ ಅವರು, "ನಾವು ಪರಸ್ಪರ ಶಾಂತಿಯಿಂದ ಬಾಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದಾದರೆ ನಾವು ಪಡೆದಿರುವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಅರ್ಥವಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ (Indian Express).

ಸಂವಿಧಾನ ಸಭೆಯ ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯ ಅಧಿವೇಶನವು ಅಧಿಕಾರದ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಹಸ್ತಾಂತರವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ದೆಹಲಿಯು ಹೊಸ ಸಾರ್ವಭೌಮತೆಯ ಹೊಳಪಿನಲ್ಲಿ ಮಿಂದೆದ್ದರೆ, ರಾಜಧಾನಿಯಲ್ಲಿ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯು ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ದುರ್ಬಲ ವಾಸ್ತವತೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತವನ್ನು ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಎಂಬ ಎರಡು ಡೊಮಿನಿಯನ್ಸ್‌ಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿದ್ದು ವ್ಯಾಪಕ ಸ್ಥಳಾಂತರ ಮತ್ತು ರಕ್ತಪಾತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ಆ ಹೊಸ ಎರಡು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಡುವೆ ಕಲ್ಕತ್ತಾ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯು ರಾಜಕೀಯ ಸಂಭ್ರಮಾಚರಣೆಗಳಿಗೆ ನೈತಿಕ ಪ್ರತಿರೋಧವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಒಗ್ಗಟ್ಟಿಗಾಗಿ ನಡೆಯಬೇಕಿದ್ದ ಅಪೂರ್ಣ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಿತು (Indian Express).

ವಿಭಜನೆಯು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಮಾನವೀಯ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವ ವಿಶಾಲವಾದ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಕಲ್ಕತ್ತಾ ಪ್ರವಾಸವಿತ್ತು ಎಂದು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಗಮನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ದೆಹಲಿಯ ರಾಜಕೀಯ ನಾಟಕದ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮರೆಮಾಚಲ್ಪಟ್ಟರೂ, ಅಹಿಂಸೆ ಮತ್ತು ಅಂತರ್ಧರ್ಮೀಯ ಸಂವಾದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯು ಆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತು. ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ದಣಿವರಿಯದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಫಲವಾಗಿ 1947ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ವೇಳೆಗೆ ಕಲ್ಕತ್ತಾ ಸಹಜ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಮರಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವರ ಕೆಲಸ ಮುಗಿದಿರಲಿಲ್ಲ; ತಮ್ಮ ಹತ್ಯೆಗೆ ಕೆಲವು ವಾರಗಳ ಮೊದಲು, 1948ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಂಸಾಚಾರವನ್ನು ತಹಬಂದಿಗೆ ತರಲು ಅವರು ಉಪವಾಸ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಿದ್ದರು (Indian Express).

ಅದು ಬಂದು 79 ವರ್ಷಗಳಾಗಿವೆ. ದೆಳ್ಳಿಯ ಸಂಭ್ರಮದ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೂ ಮತ್ತು ಕೋಲ್ಕತಾದಲ್ಲಿ ಗಾಂಧೀಜಿ ನಡೆಸಿದ್ದ ಮೌನ ಜಾಗರಣೆಗೂ ಇರುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸವು, ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಸಂಕೀರ್ಣ ಸತ್ಯಗಳನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ದೇಶವು ಆಗಸ್ಟ್ 15 ಅನ್ನು ರಾಜಕೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ವಿಜಯೋತ್ಸವವನ್ನಾಗಿ ಆಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಸಂಭ್ರಮಕ್ಕಿಂತ ಸಮನ್ವಯತೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಿದ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ನಿರ್ಧಾರವು, ಒಂದು ಒಗ್ಗಟ್ಟಿನ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವಲ್ಲಿ ಎದುರಾದ ಸವಾಲುಗಳು ಎಂದಿಗೂ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿರುವುದನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ.