జైసల్మేర్‌లో అడవిలోకి వదిలిన క్యాప్టివ్-బ్రెడ్ గ్రేట్ ఇండియన్ బస్టర్డ్స్

అంతరించిపోయే దశలో ఉన్న ఈ అరుదైన పక్షుల సంరక్షణ కోసం దశాబ్ద కాలంగా సాగుతున్న కార్యక్రమం విజయవంతమైన సందర్భంగా, జైసల్మేర్‌లోని డిసర్ట్ నేషనల్ పార్క్‌లో క్యాప్టివ్-బ్రెడ్ గ్రేట్ ఇండియన్ బస్టర్డ్‌లను అడవిలోకి వదిలే ప్రక్రియను కేంద్ర ఎన్విరాన్‌మెంట్ మినిస్టర్ భూపేందర్ యాదవ్, రాజస్థాన్ చీఫ్ మినిస్టర్ భజన్ లాల్ శర్మ శనివారం ప్రారంభించారు (PIB).

ఒకప్పుడు భారత ఉపఖండంలో విస్తృతంగా సంచరించి, ప్రస్తుతం ఎక్కువగా రాజస్థాన్, గుజరాత్ పరిమిత ప్రాంతాలకే పరిమితమైన ఆర్డియోటిస్ నిగ్రిసెప్స్ (Ardeotis nigriceps) పునరుద్ధరణ ప్రణాళికలో ఈ ఈవెంట్ ఒక కీలక మైలురాయిని సూచిస్తుంది. అడవిలో కేవలం 150 కన్నా తక్కువ సంఖ్యలోనే ఇవి జీవించి ఉన్నట్లు అంచనా వేయడంతో, ఇంటర్నేషనల్ యూనియన్ ఫార్ కన్జర్వేషన్ ఆఫ్ నేచర్ (International Union for Conservation of Nature) ఈ జాతిని అత్యంత ప్రమాదకర స్థితిలో ఉన్న అంతరించిపోతున్న ప్రాణిగా (critically endangered) వర్గీకరించింది. శనివారం ప్రారంభించిన ఈ విడుదల ప్రోటోకాల్ పదేళ్ల ఆవాస నిర్వహణ, ముప్పుల నివారణ, వైల్డ్ లైఫ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇండియా ఆధ్వర్యంలో రాజస్థాన్ ఫారెస్ట్ డిపార్ట్‌మెంట్, అంతర్జాతీయ భాగస్వామ్యంతో ఏర్పాటు చేసిన కన్జర్వేషన్ బ్రీడింగ్ ప్రోగ్రామ్‌కు అనుగుణంగా సాగింది.

జైసల్మేర్, కోటాలలో ఏర్పాటు చేసిన ప్రత్యేక బ్రీడింగ్ కేంద్రాలలో ఈ పక్షులను పొదిగి, పెంచినట్లు అధికారులు తెలిపారు. కృత్రిమ పొదిగే టెక్నిక్స్, పిల్లలను పెంచే విధానాలు, అడవిలోకి వదలడానికి ముందస్తు కండిషనింగ్‌ను మెరుగుపరచడంపై ఈ కార్యక్రమం దృష్టి సారించింది. దీనివల్ల పక్షులు ఇతర జంతువుల దాడి నుండి తప్పించుకుని, ఎడారి గడ్డి భూముల ఆవాసంలో జీవించగలవని నిర్ధారించారు. 3,162 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణంలో ఉన్న డిసర్ట్ నేషనల్ పార్క్, ఆవాస పునరుద్ధరణకు ప్రధాన కేంద్రంగా ఉంది. ఇందులో భాగంగా ప్రమాదకరమైన ముళ్ళ మొక్కలను తొలగించడం, భారీ శరీర నిర్మాణం కలిగి ఎగిరే ఈ పక్షులు విద్యుత్ తీగలకు తగిలి చనిపోకుండా పవర్ లైన్స్‌ను భూగర్భంలోకి మార్చడం వంటి చర్యలు చేపట్టారు.

వ్యవసాయ విస్తరణ వల్ల ఆవాసాలను కోల్పోవడం నుండి ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్ ప్రమాదాల వరకు బస్టర్డ్ ఎదుర్కొంటున్న అనేక ముప్పులను ఎదుర్కోవడానికి ప్రభుత్వాల మధ్య సమన్వయం ఎంత అవసరమో కేంద్ర మంత్రి, ముఖ్యమంత్రి సంయుక్త భాగస్వామ్యం నొక్కిచెప్పింది. ఈ విడుదల ప్రక్రియ ప్రారంభం ఒక ముఖ్యమైన ముందడుగు అయినప్పటికీ, విడుదల చేసిన పక్షుల నిరంతరం పర్యవేక్షణ, ఆవాసాల భద్రత కొనసాగింపు, పెద్ద ఎత్తున హై-టెన్షన్ పవర్ లైన్ల ముప్పు నివారణపైనే అడవిలో వాటి దీర్ఘకాలిక మనుగడ ఆధారపడి ఉంటుందని కన్జర్వేషనిస్టులు హెచ్చరిస్తున్నారు. ఈ మొదటి దశ విజయమే భవిష్యత్తులో చేపట్టే ఇతర ప్రయత్నాల స్థాయిని, వేగాన్ని నిర్ణయిస్తుంది.