1952 मधील एका तमिळनाडू पोटनिवडणुकीमुळे कसा आला होता भारताचा पहिला विश्वासदर्शक प्रस्ताव
तमिळनाडूमधील एका लोकसभा पोटनिवडणुकीमुळे भारतीय विधिमंडळात पहिला विश्वासदर्शक प्रस्ताव आला, जो एक मोठा घटनात्मक क्षण ठरला. या पोटनिवडणुकीच्या निकालामुळे अशी राजकीय परिस्थिती निर्माण झाली, जिथे सरकारला संसदेच्या कनिष्ठ सभागृहात आपल्या बहुमताची सिद्धी करणे आवश्यक ठरले. भारताच्या संसदीय इतिहासात विधिमंडळाच्या विश्वासाची ही एक अभूतपूर्व परीक्षा ठरली. पोटनिवडणुकीच्या विशिष्ट परिस्थितीमुळे आणि सरकारवरील त्याच्या परिणामांमुळे हा ऐतिहासिक विश्वासदर्शक प्रस्ताव आणावा लागला.
फेब्रुवारी 1952 मध्ये भारतात पहिल्या सार्वत्रिक निवडणुका झाल्या. एप्रिलपर्यंत, सी. राजगोपालाचारी यांनी मद्रास राज्याचे मुख्यमंत्री म्हणून शपथ घेतली. ते काँग्रेसच्या मंत्रीमंडळाचे नेतृत्व करत होते ज्याला विधानसभेत स्पष्ट बहुमत नव्हते. काही आठवड्यांतच, त्यांच्या सरकारसमोर एक अनपेक्षित कसोटी आली: एकापाठोपाठ एक अशा दोन लोकसभा पोटनिवडणुका जाहीर झाल्या. टी. ए. रामलिंगम चेट्टियार यांच्या निधनामुळे कोईम्बतूर येथे एक जागा रिकामी झाली. तर दुसरी जागा अरुप्पुकोट्टाईची होती, जिथून प्रख्यात फॉरवर्ड ब्लॉक (मार्क्सवादी गट) नेते यू. मुथुरामलिंग थेवर यांनी राजीनामा दिला होता, कारण त्यांनी द्विसदस्यीय मुदुकुलाथूर विधानसभा मतदारसंघातूनही जागा जिंकली होती (The Hindu).
त्या काळी अरुप्पुकोट्टाई हा देशातील सर्वात मोठा संसदीय मतदारसंघ मानला जात असे, जो पूर्वेस रामेश्वरमपासून उत्तरेस सत्तुपर्यंत पसरलेला होता (The Hindu). राजगोपालाचारी यांनी या दोन्ही निवडणुका त्यांच्या दोन महिन्या जुन्या मंत्रिमंडळावरील जनमत चाचणी (रेफरेंडम) म्हणून रंगवल्या. कोईम्बतूरमध्ये त्यांनी मतदारांना विचारले की त्यांना मंत्रीमंडळ सुरू ठेवायचे आहे की कम्युनिस्टांचे सरकार हवे आहे. अरुप्पुकोट्टाईमधील मतदान होण्याच्या काही दिवस आधी, त्यांनी कोविलपट्टी रेल्वे स्टेशनवर थांबून जमावाला सांगितले की या निवडणुकीवरून दिसून येईल की लोक त्यांच्या सरकारला किती पाठिंबा देतात (The Hindu).
कोईम्बतूरमध्ये 14 जून रोजी मतदान झाले. काँग्रेसचे उमेदवार एन. एम. लिंगम यांनी 1,49,664 मतांपैकी 92,465 मते मिळवून दणदणीत विजय मिळवला आणि सीपीआयच्या पार्वती कृष्णन यांचा सुमारे 41,300 मतांच्या फरकाने पराभव केला (The Hindu). नऊ दिवसांनंतर, म्हणजेच 23 जून रोजी अरुप्पुकोट्टाईने मोठा धक्का दिला. फॉरवर्ड ब्लॉक (मार्क्सवादी गट) चे उमेदवार एम. डी. रामसामी यांनी काँग्रेस उमेदवार राजथळ कुंजिथापाथम यांचा 18,835 मतांच्या फरकाने पराभव केला (The Hindu).
ज्या मतदारसंघावर मुख्यमंत्र्यांनी आपली प्रतिष्ठा पणाला लावली होती, तिथे झालेल्या पराभवामुळे एक अभूतपूर्व घटनात्मक पेच निर्माण झाला. विधानसभेतील पोटनिवडणुकीच्या पराभवामुळे सरकारचे बहुमत धोक्यात आलेले नाही हे सिद्ध करण्यासाठी राजगोपालाचारी यांनी विधिमंडळात विश्वासदर्शक प्रस्ताव मांडला - भारताच्या इतिहासात विद्यमान सरकारने असा प्रस्ताव मांडण्याची ही पहिलीच वेळ होती (The Hindu). हा प्रस्ताव मंजूर झाला आणि सरकार टिकले, परंतु या घटनेने एक असा संसदीय पायंडा पाडला ज्याचे पडसाद पुढील अनेक दशके भारतीय संसदीय राजकारणात उमटत राहिले.
The Hindu