भारताची पहिली वंदे भारत फ्रेट ट्रेनची 130 किमी प्रतितास गतीची ट्रायल यशस्वी

काल, राजस्थानमधील 67 किलोमीटर लांबीच्या कोटा-रोहल खुर्द मार्गावर झालेल्या ट्रायल रन दरम्यान भारताची पहिली वंदे भारत फ्रेट ट्रेन 130 किमी प्रतितास वेगावर पोहोचली. देशाचे रेल्वे लॉजिस्टिक्स नेटवर्क आधुनिक करण्याच्या प्रयत्नांमधील हा एक मैलाचा दगड ठरला आहे. फ्रेट कार्यक्षमता वाढवण्याच्या भारतीय रेल्वेच्या व्यापक उपक्रमाचा हा एक भाग असून, ट्रेनने कोणतीही अडचण न येता ही धाव पूर्ण केली. यावरून हे स्पष्ट होते की, यापूर्वी केवळ हाय-स्पीड प्रवासी सेवांसाठी वापरले जाणारे वंदे भारत तंत्रज्ञान आता मालवाहतुकीसाठी देखील अनुकूल केले जात आहे. (Indian Express)

ट्रान्झिट टाईम कमी करणे आणि आर्थिक वाढीला बळकट करणे या राष्ट्रीय उद्दिष्टांशी सुसंगत असा, हाय-स्पीड मालवाहतुकीला प्राधान्य देण्याचा भारतीय रेल्वेचा धोरणात्मक बदल या ट्रायलमधून अधोरेखित होतो. पारंपारिक मालगाड्यांचा सरासरी वेग 30-40 किमी प्रतितास असतो, मात्र त्याउलट वंदे भारत फ्रेट प्रकार हा नाशवंत वस्तू आणि इलेक्ट्रॉनिक्स यांसारख्या वेळेचे बंधन असलेल्या मालाची डिलिव्हरी वेळेत व्हावी यासाठी डिझाइन करण्यात आला आहे. जरी विशिष्ट टाइमलाइन अद्याप उघड करण्यात आली नसली तरी, या ट्रायलच्या यशामुळे पुढील चाचण्या आणि व्यावसायिक कामकाजात याचा संभाव्य समावेश करण्याचा मार्ग मोकळा झाला आहे, असे अधिकाऱ्यांनी स्पष्ट केले आहे. (Indian Express)

गेल्या काही वर्षांत विकसित करण्यात आलेल्या वंदे भारत फ्लीटचे लक्ष सुरुवातीला प्रवासी सेवांवर केंद्रित होते, ज्या अंतर्गत सध्या महत्त्वाच्या मार्गांवर 15 सेमी-हाय-स्पीड ट्रेन्स कार्यरत आहेत. मात्र, मालवाहतुकीसाठीच्या आवृत्तीमध्ये अधिक वजन पेलण्याची क्षमता असावी आणि जास्त वेगातही स्थिरता कायम राहावी यासाठी काही बदल करणे आवश्यक होते. कोटा-रोहल खुर्द मार्गाची निवड त्याच्या तुलनेने सरळ रचनेमुळे आणि कमी वळनांमुळे झाली, ज्यामुळे नियंत्रित वातावरणात ट्रेनच्या कामगिरीचे मूल्यांकन करण्यासाठी आदर्श परिस्थिती मिळाली. चाचणीदरम्यान अभियंत्यांनी प्रवेग (acceleration), ब्रेकिंग कार्यक्षमता आणि ऊर्जा वापर यांसारख्या पॅरामीटर्सवर बारीक लक्ष ठेवले होते. (Indian Express)

भारतात विस्तारणारे ई-कॉमर्स, कृषी निर्यात आणि मॅन्युफॅक्चरिंग सप्लाय चेनमुळे जलद व अधिक विश्वासार्ह मालवाहतूक नेटवर्कची मागणी सातत्याने वाढत आहे. याच पार्श्वभूमीवर ही घडामोड समोर आली आहे. सध्याच्या मालवाहतूक इन्फ्रास्ट्रक्चरला वाहतूक कोंडी आणि विलंबाचा सामना करावा लागत असून, मालगाड्यांचा सरासरी वेग जागतिक निकषांच्या तुलनेत मागे आहे. मालवाहतुकीसाठी हाय-स्पीड रेल्वेचा वापर करून, भारतीय रेल्वेचे उद्दिष्ट रस्ते वाहतुकीशी स्पर्धा करणे आणि लॉजिस्टिकमधील अडथळे कमी करणे हे आहे. मंत्रालयाने अशा प्रकल्पांना आयातीवरील तंत्रज्ञानाचे अवलंबित्व कमी करणे आणि देशांतर्गत मॅन्युफॅक्चरिंग क्षमता वाढवणे यांसारख्या व्यापक आर्थिक महत्त्वाकांक्षांशी देखील जोडले आहे. (Indian Express)

जरी हा ट्रायल एक तांत्रिक यश मानला जात असला, तरी हा उपक्रम मोठ्या प्रमाणावर विस्तारण्यात अजूनही काही आव्हाने आहेत. यामध्ये अधिक वेग सहन करण्यासाठी सध्याचे ट्रॅक अपग्रेड करणे, जुन्या फ्रेट सिस्टीमसोबत सुसंगतता (इंटरऑपरेबिलिटी) सुनिश्चित करणे आणि व्यापक स्तरावर अवलंब करण्यासाठी खर्चाचा मुद्दा हाताळणे यांचा समावेश आहे. यापुढील ट्रायल किंवा कमर्शियल रोलआउटबाबत अधिकाऱ्यांनी अद्याप कोणतेही प्लॅन जाहीर केलेले नाहीत, ज्यामुळे या प्रकल्पाच्या तात्काळ भविष्याबाबत प्रश्नचिन्ह उपस्थित झाले आहे. (Indian Express)