ನೋಟ್ ಸಾರ್ಟಿಂಗ್ ಮೆಷಿನ್‌ಗಳ ಕುರಿತು ಆರ್‌ಬಿಐನಿಂದ ಮಾಸ್ಟರ್ ಡೈರೆಕ್ಷನ್ ಜಾರಿ

ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಗುರುವಾರ ಕರೆನ್ಸಿ ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ ತನ್ನ ನಿಯಂತ್ರಣ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಕ್ರೋಢೀಕರಿಸಿದ್ದು, 2009ರ ಹಿಂದಿನ ಸರಣಿ ಸುತ್ತೋಲೆಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿ ನೋಟ್ ಸಾರ್ಟಿಂಗ್ ಮೆಷಿನ್‌ಗಳ ಕುರಿತು ಮಾಸ್ಟರ್ ಡೈರೆಕ್ಷನ್ ಅನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿದೆ. 1949ರ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ರೆಗ್ಯುಲೇಷನ್ ಆಕ್ಟ್‌ನ ಸೆಕ್ಷನ್ 35ಎ ಮತ್ತು 56ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಹೊರಡಿಸಲಾಗಿರುವ ಈ ಡೈರೆಕ್ಷನ್, ನೋಟ್‌ಗಳನ್ನು ಮರುಬಳಕೆ ಮಾಡಲು ಅಥವಾ ಮರುಚಲಾವಣೆಗೆ ತರುವ ಮೊದಲು ಯಂತ್ರಗಳು ಪೂರೈಸಬೇಕಾದ ದೃಢೀಕರಣ ಮತ್ತು ಫಿಟ್‌ನೆಸ್ ವಿಂಗಡಣೆಯ ಮಾನದಂಡಗಳ ಕುರಿತು ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳಿಗೆ ಒಂದೇ ಆಕರ ಬಿಂದುವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ (RBI).

ಹೊಸ ಮಾಸ್ಟರ್ ಡೈರೆಕ್ಷನ್ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ ದಿನದಿಂದಲೇ ಈ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಿಂದಿನ ಎಲ್ಲಾ ಸುತ್ತೋಲೆಗಳನ್ನು ಹಿಂಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ. ಹೊಸ ಸರಣಿಯ ನೋಟ್‌ಗಳು ಚಲಾವಣೆಗೆ ಬಂದ ನಂತರ 2022ರ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾದ ಪರಿಷ್ಕೃತ ಫಿಟ್‌ನೆಸ್ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಇದು ಕ್ರೋಢೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಫಿಟ್ ಇರುವ (ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ) ನೋಟು ಅಸಲಿಯಾಗಿರಬೇಕು, ಅದರ ಮುಖಬೆಲೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿಯುವಷ್ಟು ಸ್ವಚ್ಛವಾಗಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ಮರುಬಳಕೆ ಮಾಡಲು ಸೂಕ್ತವಾಗಿರಬೇಕು ಎಂದು ಇದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ, ಭೌತಿಕ ಸ್ಥಿತಿ ಹದೆಗೆಟ್ಟಿರುವ ಅಥವಾ ಚಲಾವಣೆಯಿಂದ ಹಿಂಪಡೆದ ಸರಣಿಯ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಅನ್‌ಫಿಟ್ (ಅನರ್ಹ) ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಫಿಟ್‌ನೆಸ್ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನೋಟು ಫಿಟ್ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡಲು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮಾನದಂಡದಲ್ಲೂ ಉತ್ತೀರ್ಣವಾಗಬೇಕು (RBI).

ಅದಕ್ಕೂ ಒಂದು ದಿನ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಅಂದರೆ ಬುಧವಾರ, ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸ್ಮಾಲ್ ಫೈನಾನ್ಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಷೇರು ಹಿಡುವಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಿದೆ. ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಸ್ಮಾಲ್ ಫೈನಾನ್ಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ಸ್ – ಅಕ್ವಿಸಿಷನ್ ಅಂಡ್ ಹೋಲ್ಡಿಂಗ್ ಆಫ್ ಷೇರ್ಸ್ ಆರ್ ವೋಟಿಂಗ್ ರೈಟ್ಸ್) ಅಮೆಂಡ್‌ಮೆಂಟ್ ಡೈರೆಕ್ಷನ್ಸ್, 2026, 2025ರ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೊರಡಿಸಲಾದ ಮಾಸ್ಟರ್ ಡೈರೆಕ್ಷನ್ ಅನ್ನು ಮಾರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಮುಖ ಷೇರುಗಳನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪೂರ್ವಾನುಮತಿ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ಮ್ಯೂಚುವಲ್ ಫಂಡ್‌ಗಳು, ಇನ್ಶೂರೆನ್ಸ್ ಕಂಪನಿಗಳು ಮತ್ತು ಪಿಂಚಣಿ ಫಂಡ್‌ಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪೂರ್ವಾಪೇಕ್ಷಿತಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿದರೆ, ಅದೇ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ ನಂತರದ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಗಳಿಗೆ ಒಮ್ಮೆ ಮಾತ್ರ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಈ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ (RBI).

ಈ ತಿದ್ದುಪಡಿಯು ಸೆಬಿ (SEBI) ನೋಂದಾಯಿತ ಮ್ಯೂಚುವಲ್ ಫಂಡ್‌ಗಳು, ಪಿಎಫ್‌ಆರ್‌ಡಿಎ (PFRDA) ನೋಂದಾಯಿತ ಪಿಂಚಣಿ ಫಂಡ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಐಆರ್‌ಡಿಎಐ (IRDAI) ನೋಂದಾಯಿತ ಇನ್ಶೂರೆನ್ಸ್ ಕಂಪನಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ "ಅರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿ" (ಕ್ವಾಲಿಫೈಂಗ್ ಪರ್ಸನ್) ಕುರಿತ ಹೊಸ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಸೇರಿಸುತ್ತದೆ. ಕ್ಲೈಂಟ್ ನೋಂದಾಯಿತ ಮಾಲೀಕರಾಗಿದ್ದು ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಚಲಾಯಿಸಲು ಅರ್ಹರಾಗಿದ್ದರೆ, ಪೋರ್ಟ್‌ಫೋಲಿಯೋ ಮ್ಯಾನೇಜರ್ ಬರೀ ಬೈಂಡಿಂಗ್ ಅಲ್ಲದ ಸಲಹೆಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಸಲಹೆಗಾರರಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾನೇಜರ್ ಚಲಾಯಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕುಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕ್ಲೈಂಟ್ ಆದೇಶವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ್ದರೆ, ಕ್ಲೈಂಟ್‌ನ ಷೇರು ಸ್ವಾಧೀನವನ್ನು ಅದರ ಪೋರ್ಟ್‌ಫೋಲಿಯೋ ಮ್ಯಾನೇಜರ್‌ನ ಪರೋಕ್ಷ ಸ್ವಾಧೀನ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದೂ ಇದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ತಕ್ಷಣವೇ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದವು (RBI).

ಬುಧವಾರದಿಂದಲೇ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ, ಆರ್‌ಬಿಐ ಶ್ರೀ ಸುಧಾಕರ್ ಮಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಎಕ್ಸಿಕ್ಯೂಟಿವ್ ಡೈರೆಕ್ಟರ್ ಆಗಿ ನೇಮಕ ಮಾಡಿದೆ. ಸುಮಾರು ಮೂರು ದಶಕಗಳ ಅನುಭವ ಹೊಂದಿರುವ ವೃತ್ತಿಪರ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಬ್ಯಾಂಕರ್ ಆಗಿರುವ ಮಲ್ಲಿ, ಈ ಹಿಂದೆ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯ ಜನರಲ್ ಮ್ಯಾನೇಜರ್-ಇನ್-ಚಾರ್ಜ್ ಆಗಿದ್ದರು. ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು, ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಅಲ್ಲದ ಹಣಕಾಸು ಕಂಪನಿಗಳು (NBFCs) ಮತ್ತು ಸಹಕಾರಿ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ಹಿನ್ನೆಲೆಯು ಎರಡೂವರೆ ದಶಕಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ವಿದೇಶಿ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ಸುಮಾರು ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಅನುಭವವೂ ಸೇರಿದೆ. ಎಕ್ಸಿಕ್ಯೂಟಿವ್ ಡೈರೆಕ್ಟರ್ ಆಗಿ ಅವರು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ವಿಭಾಗದ (ಸೂಪರ್‌ವೈಸರಿ ಅಸೆಸ್‌ಮೆಂಟ್) ಉಸ್ತುವಾರಿ ವಹಿಸಲಿದ್ದಾರೆ (RBI).

ಪ್ರಸ್ತುತ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದ ಮೂರನೇ ತ್ರೈಮಾಸಿಕದಿಂದ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್, ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಸಾಲಕ್ಕಾಗಿ ತನ್ನ ಬೆಂಚ್‌ಮಾರ್ಕ್ ಇಷ್ಯೂಯೆನ್ಸ್ ಸ್ಟ್ರಾಟೆಜಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಆರು ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಒಂದು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಮೊದಲ ತ್ರೈಮಾಸಿಕದಲ್ಲಿ ಒಂಭತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಆರಂಭವಾಗಿ, ಎರಡನೇ ತ್ರೈಮಾಸಿಕದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಒಂಭತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ದೆಹಲಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಚೌಕಟ್ಟಿಗೆ ಈಗ ಅಸ್ಸಾಂ, ಗೋವಾ, ಹರಿಯಾಣ, ಮಿಜೋರಾಂ, ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್, ತ್ರಿಪುರ ಮತ್ತು ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡಿವೆ. 2026ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್-ಡಿಸೆಂಬರ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಾಲಗಳ ಸೂಚಿತ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾಗವಹಿಸುವ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಒಟ್ಟು ₹3,60,820 ಕೋಟಿ ಮೊತ್ತದ ಬಾಂಡ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊರಡಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ (RBI).

ಬುಧವಾರದಂದು RBI ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ ಮನಿ ಮಾರ್ಕೆಟ್ ಡೇಟಾದ ಪ್ರಕಾರ, ಓವರ್‌ನೈಟ್ ಸೆಗ್ಮೆಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ₹6,71,792.20 ಕೋಟಿ ವಹಿವಾಟು ನಡೆದಿದ್ದು, ಶೇಕಡ 5.10 ರ ವೆಟ್ಟೆಡ್ ಆವರೇಜ್ ದರ ದಾಖಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಾಲು ಅಂದರೆ ₹4,79,348.35 ಕೋಟಿಯು ಟ್ರೈಪಾರ್ಟಿ ರೆಪೊ (Triparty Repo) ಸೆಗ್ಮೆಂಟ್‌ನಿಂದ ಬಂದಿದ್ದು, ಇದರ ದರ ಶೇಕಡ 5.07 ರಷ್ಟಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ, ಕಾಲ್ ಮನಿ (Call Money) ಸೆಗ್ಮೆಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ₹10,354.82 ಕೋಟಿ ವಹಿವಾಟು ನಡೆದಿದ್ದು, ಬಡ್ಡಿ ದರ ಶೇಕಡ 5.22 ರಷ್ಟಿದೆ. ಮಾರ್ಕೆಟ್ ರೆಪೊ ವಾಲ್ಯೂಮ್ ಶೇಕಡ 5.15 ರ ದರದಲ್ಲಿ ₹1,76,419.98 ಕೋಟಿ ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಬಾಂಡ್ ರೆಪೊ ವಹಿವಾಟು ಶೇಕಡ 5.25 ರ ದರದಲ್ಲಿ ₹5,669.05 ಕೋಟಿ ಇತ್ತು (RBI).

ಬುಧವಾರದ ಲಿಕ್ವಿಡಿಟಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ಮೂಲಕ ನಿವ್ವಳ ₹3,47,892 ಕೋಟಿ ಹಣವನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ (absorption). ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಡಿಪಾಸಿಟ್ ಫೆಸಿಲಿಟಿ ಮೂಲಕ ಶೇಕಡ 5.00 ರ ದರದಲ್ಲಿ ₹2,68,919 ಕೋಟಿ ಹಾಗೂ ಒಂದು ದಿನದ ವೇರಿಯಬಲ್ ರೇಟ್ ರಿವರ್ಸ್ ರೆಪೊ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಮೂಲಕ ಶೇಕಡ 5.24 ರ ದರದಲ್ಲಿ ₹85,424 ಕೋಟಿ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಮಾರ್ಜಿನಲ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಫೆಸಿಲಿಟಿ ಮೂಲಕ ಶೇಕಡ 5.50 ರ ದರದಲ್ಲಿ ₹6,451 ಕೋಟಿ ಹಣವನ್ನು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಚುಚ್ಚಮದ್ದು (injected) ಮಾಡಲಾಗಿದೆ (RBI).