ಗಾಂಧೀಜಿಯವರು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದಿನವನ್ನು ಗಲಭೆಪೀಡಿತ ಕಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ ಕಳೆಯಲು ಏಕೆ ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದರು?

1947ರ ಆಗಸ್ಟ್ 15 ರಂದು ನವದೆಹಲಿಯು ಅಧಿಕಾರ ಹಸ್ತಾಂತರದ ಅಧಿಕೃತ ಸಮಾರಂಭ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರಧ್ವಜಾರೋಹಣಕ್ಕೆ ಸಜ್ಜಾಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿಯವರು ಕಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿದ್ದರು. ರಾಜಧಾನಿಯ ಸಮಾರಂಭಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವಂತೆ ಬಂದಿದ್ದ ಹಲವು ಆಹ್ವಾನಗಳನ್ನು ಅವರು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ್ದರು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳ ಮೊದಲು ತೀವ್ರ ಸ್ವರೂಪ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದ ಹಿಂದೂ-ಮುಸ್ಲಿಂ ಹಿಂಸಾಚಾರದಿಂದ ತತ್ತರಿಸಿದ್ದ ನಗರದಲ್ಲೇ ಉಳಿಯಲು ಅವರು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದರು (Indian Express).

ಈ ನಿರ್ಧಾರವು ಕೇವಲ ಸಾಂಕೇತಿಕ ವಿರೋಧವಾಗಿರದೆ, ಒಂದು ಸಕ್ರಿಯ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶವಾಗಿತ್ತು. ಕಲ್ಕತ್ತಾ ನಗರವು 1946ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 1947ರ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ತೀವ್ರತರವಾದ ಕೋಮುವಿಷಯದ ಗಲಭೆಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತ್ತು. ಇದರಿಂದ ನೂರಾರು ಜನರು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಭಯದ ವಾತಾವರಣದಿಂದಾಗಿ ನೆರೆಹೊರೆಗಳು ವಿಭಜನೆಗೊಂಡಿದ್ದವು. ಗಾಂಧಿಯವರು ಆಗಸ್ಟ್ 9 ರಂದು ನಗರಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿ, ಹಿಂದೂ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರುವ ಮುಸ್ಲಿಂ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ಪ್ರದೇಶವಾದ ಬೆಲಿಯಘಾತಾದ ಹೈದರಿ ಮಂಜಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿಂದ ಅವರು ಪ್ರತಿದಿನ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಸಭೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದರು, ಎರಡೂ ಸಮುದಾಯಗಳ ನಿಯೋಗಗಳನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು ಮತ್ತು ಹಾನಿಯ ಹಾಗೂ ಜನರ ಮನೋಸ್ಥೈರ್ಯವನ್ನು ಅರಿಯಲು ಸಂತ್ರಸ್ತ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿದರು (Indian Express).

ಆಗಸ್ಟ್ 15 ರ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ, ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರೂ ಅವರು ಸಂವಿಧಾನ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ "ಟ್ರಸ್ಟ್ ವಿದ್ ಡೆಸ್ಟಿನಿ" (ದೃಷ್ಟಿಯೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದ) ಭಾಷಣವನ್ನು ಮಾಡ Admittedly, ಗಾಂಧಿಯವರು ಆ ದಿನವನ್ನು ನೂಲು ತೆಗೆಯುವುದು, ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಶಕರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುವುದರಲ್ಲೇ ಕಳೆದರು. ಅವರು ಧ್ವಜಾರೋಹಣ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ಅಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ ಹೇಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ, "ಎರಡು ಸಮುದಾಯಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಕತ್ತಿ ಮಸಿಯುತ್ತಿರ"ವಾಗ ಮತ್ತು ಬಂಗಾಳ ಹಾಗೂ ಪಂಜಾಬ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಭಜನೆಯ ಹಿಂಸಾಚಾರದ ಕರಾಳ ನೆರಳು ದಟ್ಟವಾಗುತ್ತಿರವಾಗ ತಮ್ಮಿಂದ ಸಂಭ್ರಮಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅವರು ಬರೆದಿದ್ದರು. ಅಂದಿನ ಸಂಜೆಯಿಂದಲೇ ಆಮರಣಾಂತ ಉಪವಾಸ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದ ಅವರು, "ಕಲ್ಕತ್ತಾಕ್ಕೆ ವಿವೇಕ ಮರಳುವ" ವರೆಗೆ ತಾವು ಏನನ್ನೂ ತಿನ್ನುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಶಪಥ ಮಾಡಿದರು (Indian Express).

ಈ ಉಪವಾಸವು ತಕ್ಷಣದ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು. ಬಂಗಾಳದ ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಸುಹ್ರಾವರ್ದಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಿಂದೂ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ ನಾಯಕರು ಹೈದರಿ ಮಂಜಿಲ್‌ಗೆ ಬಂದು ಗಾಂಧಿಯವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು. ಮನೆಯ ಹೊರಗೆ ಜನಸಂದೋಹ ಜಮಾಯಿಸಿತು, ಅವರಲ್ಲಿ ಹಲವರು ಕಣ್ಣೀರು ಹಾಕಿದರು, ತಮ್ಮ ಬಳಿಯಿದ್ದ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಯ ವಚನ ನೀಡಿದರು. ಆಗಸ್ಟ್ 18ರ ವೇಳೆಗೆ, ಕೋಮುವಾದಿ ನಾಯಕರು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಹಿಂಸಾಚಾರದ ನಿಲುಗಡೆಗೆ ಭರವಸೆ ನೀಡುವ ಜಂಟಿ ಘೋಷಣೆಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು. ಆ ಭರವಸೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ನಂತರ ಗಾಂಧಿಯವರು ಮೂರನೇ ದಿನ ತಮ್ಮ ಉಪವಾಸವನ್ನು ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಕೇವಲ ತಮ್ಮ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಜನರ ಸ್ವಂತ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಶಾಂತಿಯು ನೆಲೆಸಬೇಕು ಎಂದು ಅವರು ಎಚ್ಚರಿಸಿದರು (Indian Express).

ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಗಾಂಧಿಯವರ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹೊಸ ಸರ್ಕಾರವು ಗಮನಿಸಿತು. ಕೊನೆಯ ವೈಸ್‌ರಾಯ್ ಆಗಿದ್ದ ಲಾರ್ಡ್ ಮೌಂಟ್ ಬ್ಯಾಟನ್, ಪಂಜಾಬ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದ ಸೇನಾ ನಿಯೋಜನೆಗಳಿಗಿಂತ ಕಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ ಗಾಂಧಿಯವರ "ಒಂಟಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಗಡಿ ಪಡೆ" (one-man boundary force) ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದೆ ಎಂದು ನಂತರ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟರು. ಉಪಖಂಡದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂಸಾಚಾರ ಭುಗಿಲೆದ್ದಿದ್ದರೂ, ನೈತಿಕ ಅಧಿಕಾರವು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಹಿಂಸಾಚಾರವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಿದ ಅಪರೂಪದ ನಿದರ್ಶನವಾಗಿ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಕಲ್ಕತ್ತಾ ಉಪವಾಸವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ವಿಭಜನೆಯ ನರಮೇಧಗಳು ತೀವ್ರಗೊಂಡಿದ್ದ ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ನೈತಿಕ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿತ್ತೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯು ಇಂದಿಗೂ ಚರ್ಚೆಯ ವಿಷಯವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ (Indian Express).