आर्मी चिफ जनरल धिरज सेठ यांना नेपाळच्या जनरल पदाचा मानद किताब प्रदान

भारताचे लष्करप्रमुख जनरल धिरज सेठ यांना काल काठमांडूमधील शितल निवास येथे पार पडलेल्या एका समारंभात नेपाळचे राष्ट्राध्यक्ष रामचंद्रा पौडेल यांच्या हस्ते नेपाळ आर्मीच्या जनरल पदाचा मानद किताब (Honorary Rank) प्रदान करण्यात आला. दोन्ही देशांमधील दशकजुने परंपरांचे जतन याद्वारे करण्यात आले आहे. या दीक्षांत समारंभाला नेपाळचे उपराष्ट्राध्यक्ष राम सहाय प्रसाद यादव, परराष्ट्र मंत्री शिशिर खनाल आणि नेपाळमधील भारताचे राजदूत नवीन श्रीवास्तव उपस्थित होते. यावरून भारत आणि नेपाळमधील दृढ लष्करी व राजनैतिक संबंधांवर पुन्हा एकदा शिक्कामोर्तब झाले आहे. नेपाळ आर्मीचे प्रमुख जनरल अशोक राज सिग्देल यांच्या निमंत्रणावरून रविवारी नेपाळमध्ये पोहोचलेल्या जनरल सेठ यांनी आपल्या या दौऱ्यात नेपाळचे लष्करी नेतृत्व आणि भारतीय राजनैतिक अधिकाऱ्यांसोबत द्विपक्षीय चर्चाही केली (Google News India).

भारताच्या संरक्षण मंत्रालयाच्या प्रेस इन्फॉर्मेशन ब्युरोने (PIB) जाहीर केलेल्या या अधिकृत दौऱ्यामध्ये संरक्षण सहकार्य मजबूत करण्याच्या उद्देशाने अनेक महत्त्वाच्या बैठका आणि कार्यक्रमांचा समावेश आहे. सोमवारी जनरल सेठ यांनी नेपाळ आर्मीच्या मुख्यालयात जनरल सिग्देल यांची भेट घेतली. या वेळी दोन्ही नेत्यांनी संयुक्त प्रशिक्षण सराव आणि सीमापार सुरक्षा समन्वयासह परस्पर हिडीच्या मुद्द्यांवर चर्चा केली. भारतीय लष्करप्रमुखांनी नेपाळ आर्मीला लष्करी आणि वैद्यकीय उपकरणे देखील सुपूर्द केली. क्षमता वाढीसाठी सुरू असलेल्या सहकार्याचेच हे एक प्रतीक आहे. त्यानंतर त्यांनी नेपाळ आर्मी मुख्यालयात एक रोपटे लावले आणि गार्ड ऑफ ऑनरची पाहणी केली. या प्रतीकात्मक कृतींमधून या दौऱ्याचे औपचारिक आणि सामरिक महत्त्व अधोरेखित झाले (PIB).

भारत आणि नेपाळच्या लष्करामध्ये एकमेकांना मानद पदे प्रदान करण्याची ही परंपरा 1950 पासून चालत आली आहे. दोन्ही देशांचा सामायिक इतिहास आणि भौगोलिक जवळीक यावर ही परंपरा आधारलेली आहे. या परस्पर परंपरेनुसार नेपाळच्या लष्करप्रमुखांनाही भारतात असाच सन्मान दिला जातो. प्रादेशिक स्थिरतेमध्ये दोन्ही देशांच्या सहकार्याची भूमिका महत्त्वाची असून, हा सोहळा त्याची औपचारिक पोचपावती देतो. 2026 च्या जून महिन्यात दोन्ही देशांच्या संरक्षण मंत्र्यांच्या बैठकीसह अलीकडेच झालेल्या उच्च पातळीवरील बैठकांच्या मालिकेतच जनरल सेठ यांचा हा दौरा झाला आहे. लष्कर-दर-लष्कर भागीदारीच्या माध्यमातून शेजारी देशांसोबतचे संबंध अधिक दृढ करण्याच्या भारताच्या व्यापक धोरणाशी हा दौरा सुसंगत आहे (Google News India).

हा दौरा संस्थात्मक सहकार्यावर केंद्रित असला तरी, दक्षिण आशियातील बदलत्या भू-राजकीय घडामोडींच्या पार्श्वभूमीवरही त्याचे महत्त्व आहे. विशेषतः पायाभूत सुविधा आणि संरक्षण प्रकल्पांच्या बाबतीत नेपाळचा भारत आणि चीनमधील समतोल साधण्याचा प्रयत्न अलिकडच्या वर्षांत चर्चेचा विषय ठरला आहे. मात्र, मानद पद प्रदान करण्याचा हा समारंभ आणि संबंधित चर्चा नियमित स्वरूपाच्या असून “काळाच्या कसोटीवर उतरलेले” द्विपक्षीय संबंध अधिक मजबूत करण्याच्या उद्देशाने आहेत, असे दोन्ही देशांच्या अधिकाऱ्यांनी स्पष्ट केले आहे (Google News India).

जनरल सेठ यांच्या नेपाळमधील दौऱ्याची सांगता या आठवड्याच्या शेवटी होणे अपेक्षित आहे, जरी त्यांच्या पुढील कार्यक्रमांचे तपशील अद्याप जाहीर करण्यात आलेले नाहीत. संरक्षण खरेदी किंवा संयुक्त मोहिमांवरील संभाव्य करारांसह या दौऱ्याचे फलित आगामी दिवसांत जाहीर होण्याची शक्यता आहे. तूर्तास, मानद पदाचा हा औपचारिक प्रदान सोहळा आणि सामायिक लष्करी वारशावर दिलेला भर भारत-नेपाळ सहकार्याचे प्रतीकात्मक आणि व्यावहारिक दोन्ही पैलू अधोरेखित करतो.