RBI వెబ్సైట్లో అధికారిక రెగ్యులేటరీ నోటిఫికేషన్లు, మార్కెట్ ట్రెండ్లు
భారతదేశ ఆర్థిక వ్యవస్థను తీర్చిదిద్దడంలో రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (RBI) ఎప్పనుంచో కీలక పాత్ర పోషిస్తోంది. ఆగస్టు 30, 2019న జారీ చేసిన DPSS (CO) RPPD No.510/04.03.01/2019-20 సర్క్యులర్, అలాగే డిసెంబర్ 6, 2019 నాటి DPSS (CO) RPPD No.1097/04.03.01/2019-20 సర్క్యులర్ వంటి ముఖ్యమైన రెగ్యులేటరీ ఫ్రేమ్వర్క్లను రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఏర్పాటు చేసింది. చెల్లింపు వ్యవస్థలు, ఆర్థిక మార్కెట్ కార్యకలాపాలకు సంబంధించిన అంశాలను నియంత్రించే ఈ మార్గదర్శకాలు, ఇటీవలి పరిణామాల నేపథ్యంలో ఇప్పటికీ ఎంతో ప్రాముఖ్యతను కలిగి ఉన్నాయి.
ఆగస్టు 20, 2026న, భారతదేశ డిజిటల్ చెల్లింపుల మౌలిక వసతుల నిరంతర నిర్వహణ సామర్థ్యాన్ని ప్రతిబింబిస్తూ మనీ మార్కెట్లోని ప్రస్తుత ట్రెండ్లను రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (RBI) వెల్లడించింది. సుమారు ఏడేళ్ల క్రితమే ఏర్పడిన రెగ్యులేటరీ ఫ్రేమ్వర్క్ ప్రాముఖ్యత ఎంతటిదో ఈ నేపథ్యం తెలియజేస్తోంది. డిసెంబర్ 16, 2019 నుండి నేషనల్ ఎలక్ట్రానిక్ ఫండ్స్ ట్రాన్స్ఫర్ (NEFT) వ్యవస్థను 24x7 ప్రాతిపదికన నిర్వహించాలని ఆ సమయంలో RBI ఆదేశించింది. డిసెంబర్ 6, 2019న జారీ చేసిన సర్క్యులర్ DPSS (CO) RPPD No.1097/04.03.01/2019-20 ద్వారా ఈ ఆదేశాలను అధికారికం చేశారు. ఇది NEFTని నిరంతర సేవగా మార్చింది. తద్వారా రియల్ టైమ్ లావాదేవీలకు సంబంధించి భారతదేశ చెల్లింపుల వ్యవస్థను గ్లోబల్ స్టాండర్డ్స్కు అనుగుణంగా తీర్చిదిద్దింది (RBI).
సాంప్రదాయ బ్యాంకింగ్ వేళల కంటే ముందే NEFT అందుబాటును పొడిగించే ప్రణాళికను తొలిసారిగా ప్రకటించిన ఆగస్టు 30, 2019 నాటి మునుపటి నోటిఫికేషన్ (DPSS (CO) RPPD No.510/04.03.01/2019-20) ఆధారంగానే డిసెంబర్ 2019 సర్క్యులర్ రూపొందించబడింది. డిసెంబర్ సర్క్యులర్లో పేర్కొన్న అమలు వివరాల ప్రకారం.. రోజువారీగా 48 సారాంశ బ్యాచ్లలో సెటిల్మెంట్లు జరుగుతాయి. మొదటి బ్యాచ్ రాత్రి 00:30 గంటల తర్వాత ప్రారంభమై, చివరిది రాత్రి 00:00 గంటలకు ముగుస్తుంది. సాధారణ బ్యాంకింగ్ వేళలు కాకుండా ఇతర సమయాల్లో జరిగే లావాదేవీల కోసం స్ట్రెయిట్ త్రూ ప్రాసెసింగ్ (STP) విధానాలపై ఆధారపడుతూ.. వారాంతాలు మరియు ప్రభుత్వ సెలవుదినాలతో సంబంధం లేకుండా ఈ సిస్టమ్ నిరంతరాయంగా పనిచేసేలా డిజైన్ చేయబడింది. బ్యాచ్ సెటిల్మెంట్లు సజావుగా జరిగేలా చూసేందుకు బ్యాంకులు RBI వద్ద తమ కరెంట్ ఖాతాలలో తగినంత లిక్విడిటీని (ద్రవ్యలభ్యతను) నిర్వహించాలని, అలాగే పొడిగించిన సమయాల గురించి కస్టమర్లకు సమాచారం అందించాలని ఆదేశించబడ్డాయి (RBI).
బ్యాంకులు ప్రతీ బ్యాచ్ సెటిల్మెంట్ జరిగిన రెండు గంటలలోపు లబ్ధిదారుల ఖాతాలకు డబ్బు జమ చేయాలని లేదా లావాదేవీలను వెనక్కి పంపాలని ఈ ఆపరేషనల్ మార్గదర్శకాలు స్పష్టం చేశాయి. అన్ని NEFT క్రెడిట్ల కోసం పాజిటివ్ కన్ఫర్మేషన్ మెసేజ్లు (N10) తప్పనిసరి చేయబడ్డాయి. అంతేకాకుండా, ఇప్పటికే ఉన్న ప్రొసీజరల్ నిబంధనలు యథావిధిగా వర్తిస్తాయని తేల్చిచెప్పారు. పేమెంట్ అండ్ సెటిల్మెంట్ సిస్టమ్స్ యాక్ట్, 2007లోని సెక్షన్ 18తో చదవబడిన సెక్షన్ 10(2) ప్రకారం జారీ చేయబడిన ఈ ఆదేశం.. ప్రజా ప్రయోజనాల దృష్ట్యా చెల్లింపు వ్యవస్థలను నియంత్రించే సెంట్రల్ బ్యాంక్ అధికారానికి అద్దం పడుతోంది. ఆగస్టు 2026 నాటికి, ప్రతిరోజూ లక్షలాది లావాదేవీలను ప్రాసెస్ చేస్తున్న NEFT వ్యవస్థ.. 2019 సర్క్యులర్లో పేర్కొన్న ఇన్ఫ్రాస్ట్రక్చర్ మరియు కంప్లయన్స్ మెకానిజమ్స్ ఆధారంగా భారతదేశ ఆర్థిక వ్యవస్థకు మూలస్తంభంగా నిలిచింది (RBI).
సభ్యులైన బ్యాంకులకు కచ్చితమైన నిబంధనలుగా పనిచేసే ఇలాంటి సర్క్యులర్ల ద్వారానే చెల్లింపు వ్యవస్థల కోసం RBI రెగ్యులేటరీ ఫ్రేమ్వర్క్ రూపుదిద్దుకుంది. 2016లో యూనిఫైడ్ పేమెంట్స్ ఇంటర్ఫేస్ (UPI) ప్రారంభం వంటి విధానాల ద్వారా వేగవంతమైన డిజిటలైజేషన్ ఊపందుకున్న తరుణంలో ఈ 2019 ఆదేశాలు వెలువడ్డాయి. ఆగస్టు 20, 2026 నాటి మార్కెట్ ట్రెండ్స్ నివేదిక NEFT సిస్టమ్ పనితీరును ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించనప్పటికీ.. లిక్విడిటీ పరిస్థితులు, ఇంటర్బ్యాంక్ లావాదేవీలపై ఉన్న డేటా మాత్రం 24x7 నిర్వహణ ఆదేశాల ద్వారా సాధ్యమైన చెల్లింపుల వ్యవస్థ స్థిరత్వాన్ని పరోక్షంగా ప్రతిబింబించింది. RBI అధికారిక వెబ్సైట్లో అందుబాటులో ఉన్న నోటిఫికేషన్ల విభాగం ఈ సర్క్యులర్లను ఆర్కైవ్ చేస్తూ వస్తోంది. తద్వారా పారదర్శకతను మరియు నిరంతర నిబంధనల పాటను (కంప్లయన్స్) ఇది నిర్ధారిస్తుంది (RBI).
తాజా రిపోర్టింగ్ కాలం నాటికి, 2019 నాటి NEFT మార్గదర్శకాలలో ఎలాంటి సవరణలు లేదా అప్డేట్లను ప్రకటించలేదు. దీన్ని బట్టి ఈ ఫ్రేమ్వర్క్ ఇప్పటికీ సమర్థవంతంగా పనిచేస్తోందని స్పష్టమవుతోంది. అయితే, చెల్లింపు వ్యవస్థల నిబంధనలపై RBI క్రమం తప్పకుండా సమీక్షలు జరపడం, అలాగే భారతదేశ డిజిటల్ ఆర్థిక వ్యవస్థ మారుతున్న స్వభావాన్ని బట్టి భవిష్యత్తులో సర్దుబాట్లు జరిగే అవకాశం ఉంది. కానీ ఇప్పటివరకు అటువంటి సూచనలేవీ రాలేదు.
RBI