भारताकडून नवी दिल्लीत ब्रिक्स (BRICS) पर्यावरण कार्यगटाच्या बैठकीचे आयोजन

भारत आज नवी दिल्लीतील भारत मंडपम येथे ब्रिक्स पर्यावरण कार्यगटाच्या बैठकीचे यजमानपद भूषवण्यास सुरुवात करत असून, सामायिक पर्यावरणीय आव्हानांचा सामना करण्यासाठी ब्राझील, रशिया, भारत, चीन आणि दक्षिण आफ्रिकेच्या प्रतिनिधींना एकत्र आणत आहे. 17-18 ऑगस्ट 2026 रोजी नियोजित हा दोन दिवसीय कार्यक्रम, शाश्वत विकास, हवामान लवचिकता आणि सीमापार पर्यावरणीय धोरणांवर एकमत होण्यासाठी या गटाच्या प्रयत्नांमधील एक औपचारिक पाऊल आहे (PIB).

राजधानीतील भारत मंडपम येथे होत असलेल्या या बैठका, प्रदूषण, जैवविविधतेचा ह्रास आणि हरित तंत्रज्ञान नवकल्पना यांचा सामना करण्यासाठी सहकार्याची चौकट बळकट करण्याबाबत ब्रिक्स देशांमधील अलीकडील चर्चेनंतर होत आहेत (PIB). औद्योगिक उत्सर्जनापासून ते सीमापार संवर्धन उपक्रमांपर्यंतच्या मुद्द्यांवर चर्चा करण्यासाठी या व्यासपीठाचा वापर करून, पर्यावरणीय प्रशासनामध्ये समन्वय साधण्याच्या यंत्रणेवर पाच सदस्य देशांचे अधिकारी विचारविनिमय करतील अशी अपेक्षा आहे. भारताच्या पर्यावरण, वने आणि हवामान बदल मंत्रालयाने या कार्यक्रमाची मांडणी “बहुपक्षीय कटिबद्धतेचे कृतीयोग्य धोरणांमध्ये रूपांतर करण्याची” संधी म्हणून केली आहे, जरी विशिष्ट अजेंडा तपशील अद्याप उघड करण्यात आलेले नाहीत (PIB).

ब्रिक्स सदस्यांसाठी एक प्रमुख व्यासपीठ म्हणून, हा कार्यगट स्पर्धात्मक आर्थिक प्राधान्यांच्या दरम्यान पर्यावरणीय सहकार्यावरील गटाचे वाढते लक्ष अधोरेखित करतो. ब्रिक्स आराखड्यांतर्गत आधीचे सहभाग आणि आंतरराष्ट्रीय सौर आघाडीसारख्या उपक्रमांच्या आधारे, जागतिक हवामान वाटाघाटींमध्ये स्वतःला एक नेता म्हणून प्रस्थापित करण्याच्या भारताच्या व्यापक राजनैतिक प्रयत्नांशी भारताचे यजमानपदाचे भूमिका सुसंगत आहे. नवी दिल्लीची ठिकाण म्हणून निवड ही देशाचा प्रादेशिक आणि आंतरराष्ट्रीय पर्यावरणीय अजेंडा आकार देण्यातील सक्रिय सहभाग दर्शवते, विशेषतः जेव्हा विकसनशील देश औद्योगिक वाढ आणि पर्यावरणीय जतन यांच्यात समतोल साधण्याचा प्रयत्न करत आहेत (PIB).

हवामान बदलावरील वाढत्या जागतिक चिंतेच्या पार्श्वभूमीवर या बैठका होत असून, ब्रिक्स देश एकत्रितपणे हरितगृह वायू उत्सर्जन आणि अपारंपरिक ऊर्जा गुंतवणूक या दोन्हीमध्ये महत्त्वपूर्ण हिस्सा राखतात. या गटाने ऐतिहासिकदृष्ट्या दक्षिण-दक्षिण सहकार्यावर भर दिला असला, तरी अलिकडच्या वर्षांत शाश्वत शेतीवरील संयुक्त संशोधन आणि आपत्ती जोखीम कमी करण्यासह पर्यावरणीय मुद्द्यांकडे लक्ष वेधले गेले आहे. या आठवड्यातील चर्चा या प्रयत्नांवर आधारित असतील अशी अपेक्षा आहे, जरी तांत्रिक स्तरावरील वाटाघाटींमधून बंधनकारक कटिबद्धता किंवा निधीच्या घोषणा होण्याची शक्यता नाही असे निरीक्षकांचे म्हणणे आहे (PIB).

बैठक उद्या संपत असताना, मोठे आणि ऐतिहासिक करार होण्याऐवजी किरकोळ आणि टप्प्याटप्प्याने होणाऱ्या पावलांवरच निर्णयांचे लक्ष केंद्रित राहण्याची शक्यता आहे. सहभागी देशांनी कोणत्याही संयुक्त घोषणेची योजना असल्याचे संकेत दिलेले नाहीत आणि उपसमित्यांच्या कार्ययोजनांना अंतिम रूप देण्यासारखे प्रशासकीय व प्रक्रियात्मक मुद्देच अजेंड्यावर प्रामुख्याने राहू शकतात. असे असले तरी, ही भेट आगामी उच्च पातळीवरील BRICS पर्यावरण संवादांसाठी एक पूर्वतयारी ठरणार आहे, ज्यामध्ये पुढील वर्षी होणाऱ्या या गटाच्या वार्षिक समिमटदरम्यानच्या संभाव्य साईडलाईन इव्हेंट्सचाही समावेश आहे (PIB).

नवी दिल्लीत डेलीगेट्स एकत्र येत असताना, BRICS मधील ऐक्याला वेळोवेळी सुरुंग लावणारा भू-राजकीय तणाव पाहता, या वर्किंग ग्रुपच्या चर्चेचे रुपांतर प्रत्यक्ष सहकार्यात करणे हे अद्यापही एक मोठे आव्हान आहे. तूर्तास, या बैठका एक प्रक्रियात्मक टप्पा म्हणून पाहिल्या जात असून, याचे ठोस परिणाम आगामी महिन्यांत दिसून येण्याची शक्यता आहे.